Co dokładnie stanowi przepis
Art. 651 KPC wskazuje, jakie elementy musi zawierać protokół sporządzany przy otwarciu i ogłoszeniu testamentu. Po pierwsze, w protokole opisuje się stan zewnętrzny dokumentu, czyli jego wygląd: czy jest to karta zapisana pismem ręcznym, czy dokument urzędowy, czy jest nienaruszony, czy nosi ślady uszkodzeń, przekreśleń, zalania, zszycia albo otwierania koperty. Po drugie, wymienia się datę samego testamentu, czyli datę widniejącą na dokumencie, oraz datę jego złożenia w sądzie lub u notariusza. Po trzecie, protokół wskazuje osobę, która testament złożyła. Zdanie drugie przepisu nakłada dodatkowy obowiązek techniczny: na samym testamencie zamieszcza się datę jego otwarcia i ogłoszenia.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się przy każdej czynności otwarcia i ogłoszenia testamentu, a więc wtedy, gdy sąd lub notariusz ma dowód śmierci spadkodawcy i dysponuje dokumentem testamentu. Czynność ta ma charakter porządkowy i dokumentacyjny, a art. 651 KPC określa minimalny zakres informacji, które muszą zostać utrwalone. Ma to znaczenie zwłaszcza wówczas, gdy testamentów jest kilka, gdy dokument budzi wątpliwości co do integralności albo gdy złożyła go osoba trzecia, a nie sam spadkobierca. Opis stanu zewnętrznego pełni funkcję dowodową na wypadek późniejszego sporu o ważność lub treść rozrządzenia. Utrwalenie daty otwarcia i ogłoszenia na dokumencie zapobiega natomiast ponownemu, zbędnemu przeprowadzaniu tej samej czynności.
Przykład
Córka zmarłego znajduje w mieszkaniu rodziców kopertę z odręcznym testamentem opatrzonym datą 12 marca 2019 r. i składa ją w sądzie 5 czerwca 2026 r. wraz z aktem zgonu. Sąd otwiera i ogłasza testament, a w protokole odnotowuje, że jest to jedna karta papieru zapisana pismem ręcznym, bez przekreśleń, z podpisem na dole, przechowywana w niezaklejonej kopercie. W protokole wpisuje się datę testamentu, datę jego złożenia oraz dane córki jako osoby składającej dokument. Na samym testamencie sąd umieszcza wzmiankę o dacie otwarcia i ogłoszenia, po czym dokument pozostaje w aktach.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że otwarcie i ogłoszenie testamentu przesądza o jego ważności lub o tym, kto dziedziczy. Tak nie jest: protokół z art. 651 KPC jedynie dokumentuje stan dokumentu i okoliczności jego złożenia, natomiast ocena ważności rozrządzenia następuje w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku lub w odrębnym procesie. Mylące bywa też utożsamianie daty testamentu z datą jego złożenia - to dwie różne informacje, które protokół wymienia osobno. Nie jest również prawdą, że osoba składająca testament musi być spadkobiercą; może to być każdy, kto dokument posiada. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.