Art. 650.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 650 KPC reguluje sytuację, w której do sądu wpłynął więcej niż jeden testament pochodzący od tego samego spadkodawcy. Przepis nakazuje, aby sąd otworzył i ogłosił wszystkie złożone testamenty, a nie tylko ten, który wydaje się najnowszy lub najbardziej kompletny. Dodatkowo na każdym z tych dokumentów sąd czyni wzmiankę o pozostałych testamentach, dzięki czemu z samej treści adnotacji wynika, że po zmarłym istnieją także inne rozrządzenia na wypadek śmierci. Norma ta ma charakter porządkowy i techniczny: dotyczy sposobu przeprowadzenia czynności otwarcia i ogłoszenia testamentu, a nie oceny, który dokument jest ważny lub skuteczny. Sąd na tym etapie nie rozstrzyga o ważności testamentów ani o tym, który z nich decyduje o dziedziczeniu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy do sądu spadku złożono co najmniej dwa dokumenty, które przedstawiają się jako testamenty tego samego spadkodawcy. Nie ma znaczenia, czy zostały one złożone jednocześnie, czy w różnym czasie, ani czy pochodzą od tej samej osoby składającej. Bez znaczenia jest również forma testamentów - mogą to być testamenty własnoręczne, notarialne czy inne dopuszczalne prawem. Art. 650 KPC znajduje zastosowanie także wtedy, gdy z pierwszego oglądu wynika, że jeden z dokumentów jest wcześniejszy i mógł zostać odwołany, ponieważ ocena tej kwestii następuje dopiero w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Wzmianka o innych testamentach służy tu przede wszystkim celom dowodowym i informacyjnym.

Przykład

Po śmierci spadkodawcy jego córka składa w sądzie testament własnoręczny sporządzony kilka lat przed śmiercią, w którym cały majątek przypada jej. Po pewnym czasie brat składa w tym samym sądzie inny testament własnoręczny, opatrzony późniejszą datą, w którym spadkodawca dzieli majątek między oboje dzieci. Sąd, działając na podstawie art. 650 KPC, otwiera i ogłasza oba dokumenty oraz umieszcza na każdym z nich wzmiankę o istnieniu drugiego testamentu. Dopiero w dalszym toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku badane będzie, czy późniejszy testament jest ważny i czy odwołał wcześniejsze rozrządzenia.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że ogłoszenie testamentu przez sąd oznacza uznanie go za ważny lub przesądza o dziedziczeniu. Otwarcie i ogłoszenie to czynność wyłącznie formalna, która nie zawiera oceny prawnej dokumentu. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że złożenie kolejnego testamentu jest bezcelowe, skoro sąd zna już inny - art. 650 KPC wyraźnie zakłada, że wszystkie dokumenty podlegają ogłoszeniu. Mylne jest też przekonanie, że wzmianka o innych testamentach unieważnia dokument, na którym została uczyniona; ma ona jedynie charakter informacyjny. Zdarza się również, że osoby przechowujące testament zwlekają z jego złożeniem, choć obowiązek wydania dokumentu sądowi wynika z odrębnych przepisów. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków kilku testamentów bywa złożona.