Art. 642.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 642 Kodeksu postępowania cywilnego został uchylony, co w tekście ustawy zaznacza się adnotacją "(uchylony)". Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal figuruje w strukturze kodeksu, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej. Ustawodawca zdecydował o usunięciu dawnej regulacji, zachowując jednak numerację pozostałych artykułów, aby nie zaburzać odesłań występujących w innych przepisach i w dokumentach powstałych wcześniej. W praktyce z art. 642 KPC nie wynika dziś żaden obowiązek, żadne uprawnienie ani żadna reguła proceduralna. Jest to tak zwany przepis pusty, którego jedyną funkcją jest utrzymanie ciągłości układu ustawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 642 KPC nie ma zastosowania w żadnej sprawie, ponieważ nie obowiązuje. Nie można się na niego powołać w piśmie procesowym, we wniosku ani w środku zaskarżenia, a sąd nie może oprzeć na nim rozstrzygnięcia. Numer tego artykułu bywa jednak spotykany w starszych opracowaniach, komentarzach, wzorach pism czy w aktach spraw prowadzonych przed jego uchyleniem, dlatego warto wiedzieć, jak taką wzmiankę odczytać. Jeżeli zagadnienie, które dawniej mieściło się w tej jednostce, nadal wymaga uregulowania, należy szukać podstawy prawnej w przepisach obowiązujących - w sąsiednich artykułach tej samej części kodeksu albo w przepisach ogólnych o postępowaniu nieprocesowym. Przy sprawach wszczętych przed zmianą stanu prawnego znaczenie mają także przepisy przejściowe ustawy nowelizującej, które wskazują, którą wersję procedury stosuje się do danego postępowania.

Przykład

Osoba przygotowująca wniosek do sądu korzysta z poradnika wydanego kilkanaście lat temu, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 642 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że artykuł ten opatrzono adnotacją "(uchylony)", a więc nie zawiera żadnej normy. Wnioskodawca powinien wówczas ustalić, czy dana czynność jest nadal przewidziana przez obowiązujące przepisy, i wskazać ich aktualne numery, zamiast przepisywać podstawę z nieaktualnego wzoru. Powołanie uchylonego przepisu samo w sobie zwykle nie powoduje odrzucenia pisma, ponieważ sąd ocenia jego treść i żądanie, ale świadczy o oparciu się na nieaktualnym stanie prawnym i może prowadzić do sformułowania wniosku, który nie znajduje oparcia w ustawie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro artykuł widnieje w spisie treści kodeksu, to nadal obowiązuje - adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie zniosło całą instytucję prawną, której dotyczył; bardzo często regulacja została jedynie przeniesiona, zmodyfikowana lub wchłonięta przez inny artykuł. Trzecim nieporozumieniem jest korzystanie z nieaktualnych, niedatowanych wersji ustawy dostępnych w internecie, co prowadzi do powoływania przepisów nieistniejących. Warto zawsze sprawdzać tekst jednolity oraz datę ostatniej zmiany, a przy sprawach w toku również przepisy przejściowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie aktualnej podstawy prawnej czynności procesowej, warto skonsultować się z prawnikiem.