Co dokładnie stanowi przepis
Art. 640 KPC określa, przed jakim organem spadkobierca może złożyć oświadczenie dotyczące spadku. Chodzi o trzy rodzaje oświadczeń: o prostym przyjęciu spadku, o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza oraz o odrzuceniu spadku. Zgodnie z § 1 oświadczenie takie można złożyć przed notariuszem albo w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu osoby składającej oświadczenie. Przepis nakłada następnie obowiązek organizacyjny: notariusz lub sąd, który oświadczenie przyjął, przesyła je niezwłocznie wraz z załącznikami do sądu spadku. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której notariusz zarejestrował akt poświadczenia dziedziczenia - wtedy oświadczenia nie przesyła. Paragraf 2 dodaje, że te same oświadczenia mogą być składane bezpośrednio w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy osoba powołana do dziedziczenia chce formalnie wyrazić swoją wolę co do spadku, zamiast biernie czekać na upływ terminu z prawa materialnego. Kluczowe znaczenie ma tu wskazana w art. 640 KPC właściwość: nie trzeba jechać do sądu spadku, jeżeli mieszka się w innym mieście, ponieważ wystarczy sąd rejonowy miejsca zamieszkania lub choćby pobytu. Alternatywą, równorzędną prawnie, jest wizyta u dowolnego notariusza, który sporządzi protokół obejmujący oświadczenie. Norma ma również zastosowanie w toku już zawisłego postępowania spadkowego - wówczas oświadczenie można złożyć wprost przed sądem spadku, do protokołu rozprawy lub posiedzenia. Przepis reguluje zatem wyłącznie tryb i miejsce złożenia oświadczenia, a nie jego skutki materialnoprawne ani termin na jego złożenie.
Przykład
Pan Andrzej mieszka i pracuje w Gdańsku, natomiast jego zmarła ciotka ostatnio zamieszkiwała w Rzeszowie, gdzie właściwy jest sąd spadku. Pan Andrzej podejrzewa, że w skład spadku wchodzą długi, więc chce przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Dzięki art. 640 § 1 KPC nie musi jechać do Rzeszowa - może złożyć oświadczenie w sądzie rejonowym właściwym dla Gdańska albo udać się do notariusza w swoim mieście. To sąd lub notariusz ma następnie obowiązek niezwłocznie przesłać oświadczenie wraz z załącznikami do sądu spadku w Rzeszowie.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że oświadczenie musi trafić wyłącznie do sądu spadku, co prowadzi do zbędnych podróży lub opóźnień. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie art. 640 KPC jako przepisu określającego termin na złożenie oświadczenia - przepis ten reguluje wyłącznie miejsce i tryb, a termin wynika z Kodeksu cywilnego. Warto też pamiętać, że przesłanie oświadczenia do sądu spadku jest obowiązkiem organu, a nie samego spadkobiercy, choć w praktyce dobrze jest zachować potwierdzenie złożenia. Mylnie zakłada się również, że oświadczenie złożone u notariusza jest słabsze niż złożone w sądzie - obie formy mają tę samą moc. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą długi spadkowe lub oświadczenia w imieniu dziecka, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
