Art. 638⁹.

Co stanowi przepis

Art. 638(9) KPC dotyczy sytuacji, w której do spisu inwentarza po zmarłym trzeba wpisać rzeczy położone poza obszarem działania sądu spadku. Przepis pozwala wówczas sądowi spadku zwrócić się do sądu, w którego okręgu te rzeczy się znajdują, o wykonanie potrzebnych czynności. Sąd wezwany przeprowadza czynności na miejscu, a po ich zakończeniu przekazuje akta sprawy z powrotem sądowi spadku. Jest to więc klasyczna konstrukcja pomocy sądowej: postępowanie w sprawie spisu inwentarza pozostaje w rękach sądu spadku, ale poszczególne czynności faktyczne wykonuje sąd miejscowo bliższy składnikom majątku. Ustawa posługuje się sformułowaniem "może", co oznacza, że skorzystanie z tej drogi zależy od oceny sądu spadku, czy jest to w danej sprawie potrzebne.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przesłanką zastosowania art. 638(9) KPC jest "potrzeba" zamieszczenia w spisie inwentarza rzeczy znajdujących się w okręgu innego sądu. Chodzi przede wszystkim o ruchomości, nieruchomości i inne przedmioty majątkowe rozproszone terytorialnie, których opis, ustalenie stanu czy oszacowanie wymaga czynności na miejscu ich położenia. Przepis stosuje się w postępowaniu o sporządzenie spisu inwentarza, prowadzonym przez sąd spadku, a więc sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Nie zmienia on właściwości sądu spadku ani nie przenosi na sąd wezwany rozstrzygania o istocie sprawy; sąd wezwany wykonuje jedynie zlecone mu czynności. Po ich dokonaniu obowiązkiem sądu wezwanego jest przekazanie akt, aby postępowanie mogło toczyć się dalej w sądzie spadku.

Przykład

Spadkodawca mieszkał na stałe w Krakowie i tam toczy się postępowanie spadkowe, ale pozostawił także wyposażony warsztat i sprzęt rolniczy w miejscowości położonej w okręgu sądu w Olsztynie. Sąd spadku, przygotowując spis inwentarza, uznaje, że dokładne ustalenie i opisanie tych składników wymaga czynności na miejscu. Zwraca się wówczas do sądu olsztyńskiego o wykonanie potrzebnych czynności dotyczących tego mienia. Po ich przeprowadzeniu sąd wezwany przesyła akta z powrotem do Krakowa, gdzie spis inwentarza zostaje ostatecznie ukończony i włączony do akt sprawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że rozproszenie majątku po kraju powoduje przekazanie całej sprawy innemu sądowi - art. 638(9) KPC dotyczy wyłącznie pojedynczych czynności, a sprawa pozostaje w sądzie spadku. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że sąd wezwany rozstrzygnie sporne kwestie dotyczące przynależności rzeczy do spadku; jego rola ogranicza się do zleconych czynności. Uczestnicy postępowania niekiedy sądzą też, że mogą samodzielnie wybrać sąd, który dokona czynności, tymczasem decyzja należy do sądu spadku. Warto również pamiętać, że skorzystanie z pomocy sądowej naturalnie wydłuża postępowanie, co nie jest równoznaczne z bezczynnością sądu. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego przypadku.