Art. 638¹⁰.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 638[10] KPC reguluje to, co dzieje się z majątkiem spadkowym po jego opisaniu w spisie inwentarza. Zgodnie z § 1 ruchomości i nieruchomości zamieszczone w spisie inwentarza pozostawia się w posiadaniu osób, które nimi faktycznie władają. Oznacza to, że samo sporządzenie spisu nie prowadzi do odebrania rzeczy dotychczasowemu posiadaczowi ani do przekazania ich komukolwiek innemu - spis ma charakter czynności ustalającej stan i wartość majątku, a nie czynności wykonawczej. Wyjątek dotyczy ruchomości złożonych do depozytu sądowego, które z natury rzeczy pozostają w depozycie i nie wracają do osoby władającej nimi wcześniej. Paragraf 2 nakłada na komornika obowiązek informacyjny: jeżeli w toku czynności ujawnią się podstawy do dokonania zabezpieczenia spadku z urzędu, komornik zawiadamia o tym sąd właściwy do zabezpieczenia spadku.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu spadkowym, w którym doszło do sporządzenia spisu inwentarza przez komornika na podstawie postanowienia sądu albo na skutek innego zdarzenia uruchamiającego tę czynność. Aktualizuje się on w momencie zakończenia czynności spisowych, gdy trzeba rozstrzygnąć, w czyich rękach pozostaje opisany majątek. Norma z § 1 obejmuje zarówno rzeczy ruchome (pojazdy, sprzęt, wyposażenie), jak i nieruchomości wpisane do spisu. Z kolei § 2 uruchamia się wtedy, gdy komornik dostrzeże okoliczności wskazujące na ryzyko dla majątku spadkowego, uzasadniające zabezpieczenie spadku podejmowane przez sąd z urzędu.

Przykład

Po śmierci spadkodawcy komornik sporządza spis inwentarza obejmujący mieszkanie, w którym mieszka syn zmarłego, samochód używany przez córkę oraz zegarki wcześniej złożone do depozytu sądowego. Zgodnie z art. 638[10] § 1 KPC mieszkanie pozostaje w posiadaniu syna, a samochód w posiadaniu córki, ponieważ to oni tymi składnikami władają - komornik nie odbiera im tych rzeczy tylko dlatego, że zostały wpisane do spisu. Zegarki natomiast pozostają w depozycie sądowym i nie są nikomu wydawane. Gdyby komornik stwierdził, że część majątku jest wyprzedawana lub niszczona, powinien zawiadomić sąd właściwy do zabezpieczenia spadku.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wpisanie rzeczy do spisu inwentarza przesądza o tym, kto jest jej właścicielem lub spadkobiercą - spis ma znaczenie dowodowe i informacyjne, a nie rozstrzygające o prawie własności. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że komornik zabezpieczy majątek samodzielnie: art. 638[10] § 2 KPC przewiduje jedynie zawiadomienie sądu, który decyduje o zabezpieczeniu spadku. Mylne jest także założenie, że osoba władająca rzeczą może nią swobodnie rozporządzać - pozostawienie w posiadaniu nie jest zgodą na zbycie składników masy spadkowej. Wreszcie depozyt sądowy bywa traktowany jako środek dowolny, choć przepis wyraźnie wyłącza rzeczy w nim złożone spod zasady pozostawienia w posiadaniu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.