Art. 638⁸.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 638(8) KPC wskazuje, jaką treść ma mieć spis inwentarza sporządzany przez komornika sądowego. Zgodnie z § 1 w spisie zamieszcza się przedmioty należące do spadku oraz przedmioty zapisów windykacyjnych, przy czym przy każdym z nich należy zaznaczyć jego wartość, a także długi spadkowe ze wskazaniem wysokości każdego z nich. Paragraf 2 określa moment miarodajny dla wyceny: wartość przedmiotów spadkowych i przedmiotów zapisów windykacyjnych ustala się według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, natomiast wysokość długów spadkowych - według stanu z tej samej chwili. Paragraf 3 nakłada na komornika obowiązek działania z urzędu, to znaczy samodzielnego ustalenia i zamieszczenia w spisie zarówno składników majątku, jak i długów. Paragraf 4 wymaga wykazania w spisie wartości stanu czynnego spadku, z uwzględnieniem wartości rzeczy i praw spornych, a § 5 nakazuje odpowiednie stosowanie art. 638(4) § 1 i 3 oraz art. 947-949 KPC, dotyczących między innymi zasad oszacowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy sporządzany jest spis inwentarza, a więc po wydaniu przez sąd postanowienia o sporządzeniu spisu albo po wydaniu przez komornika postanowienia w tym przedmiocie na skutek wniosku złożonego bezpośrednio u komornika. Dotyczy zatem etapu wykonawczego, w którym ustala się rzeczywisty skład i wartość majątku po osobie zmarłej. Ma znaczenie przede wszystkim dla spadkobierców, którzy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a także dla zapisobierców windykacyjnych i wierzycieli spadku, ponieważ to spis wyznacza punkt odniesienia dla granic odpowiedzialności za długi. Art. 638(8) KPC nie rozstrzyga jednak sporów o to, czy dany składnik należy do spadku - komornik dokonuje ustaleń faktycznych, a rzeczy i prawa sporne są ujmowane z zaznaczeniem ich charakteru.

Przykład

Po śmierci ojca dwoje dzieci przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza i składa wniosek o sporządzenie spisu inwentarza. Komornik z urzędu ustala, że w skład spadku wchodzi mieszkanie, samochód, oszczędności na rachunku bankowym oraz przedmiot zapisu windykacyjnego w postaci działki przekazanej wnukowi. Każdy z tych składników komornik wycenia według stanu i cen z dnia śmierci spadkodawcy, a następnie wpisuje długi: niespłaconą część kredytu oraz zaległość wobec dostawcy energii, w wysokości z chwili otwarcia spadku. Na końcu komornik wykazuje wartość stanu czynnego spadku, uwzględniając także wartość roszczenia, którego dotyczy spór z sąsiadem.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wartości podaje się według cen aktualnych na dzień sporządzania spisu - przepis wyraźnie odsyła do stanu i cen z chwili otwarcia spadku. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że to spadkobierca ma wskazać cały majątek i wszystkie długi, podczas gdy § 3 obliguje komornika do działania z urzędu, co nie zwalnia jednak uczestników z obowiązku współdziałania. Mylnie przyjmuje się też, że spis inwentarza rozstrzyga o własności rzeczy spornych albo przesądza o istnieniu długu; spis jest dokumentem ustalającym stan majątku, a nie orzeczeniem. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.