Art. 638.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 638 Kodeksu postępowania cywilnego został oznaczony jako uchylony, co oznacza, że w aktualnym tekście ustawy nie zawiera on żadnej treści normatywnej. Jednostka redakcyjna o tym numerze pozostaje w ustawie wyłącznie jako pusta pozycja z adnotacją "(uchylony)", ponieważ ustawodawca co do zasady nie przenumerowuje pozostałych artykułów po usunięciu jednego z nich. Dzięki temu numeracja całego Kodeksu postępowania cywilnego pozostaje stabilna, a odwołania zawarte w innych przepisach, w orzecznictwie i w piśmiennictwie zachowują czytelność. Z praktycznego punktu widzenia art. 638 KPC nie tworzy żadnych praw ani obowiązków i nie może stanowić samodzielnej podstawy jakiegokolwiek wniosku, żądania czy rozstrzygnięcia sądu. Przepis uchylony nie jest tym samym co przepis, który nigdy nie istniał - obowiązywał on w przeszłości, lecz jego moc obowiązująca ustała z dniem wejścia w życie nowelizacji, która go usunęła.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Do bieżących spraw art. 638 KPC nie znajduje zastosowania, ponieważ sądy stosują prawo w brzmieniu obowiązującym w danym czasie. Znaczenie uchylonej jednostki może natomiast ujawnić się przy analizie stanów prawnych z przeszłości, na przykład gdy ocenia się prawidłowość czynności dokonanych jeszcze pod rządami dawnego brzmienia ustawy albo gdy przepis przejściowy nowelizacji nakazuje stosować dotychczasowe regulacje do postępowań wszczętych przed określoną datą. Numer ten pojawia się także w starszych komentarzach, publikacjach naukowych i uzasadnieniach wydanych przed nowelizacją, dlatego wiedza o jego uchyleniu chroni przed powoływaniem się na normę, która już nie obowiązuje. Warto pamiętać, że art. 638 KPC był usytuowany w części kodeksu dotyczącej postępowania nieprocesowego, wśród przepisów o sprawach spadkowych, a materia, której dotyczył, mogła zostać przeniesiona do innych jednostek albo uregulowana odmiennie.

Przykład

Spadkobierca przygotowuje wniosek do sądu i korzysta ze starszego poradnika, w którym jako podstawę jednej z czynności wskazano art. 638 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym numerze widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)". Wnioskodawca powinien wówczas ustalić, który przepis w obecnym brzmieniu reguluje interesującą go kwestię, i to jego powołać w piśmie procesowym. Powołanie uchylonej jednostki nie unieważnia automatycznie wniosku, ponieważ sąd ocenia jego treść, a nie wyłącznie wskazaną kwalifikację prawną, ale może opóźnić rozpoznanie sprawy i wymusić wezwanie do wyjaśnień.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu wciąż widnieje w kodeksie, to przepis nadal obowiązuje - adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wydruków lub kopii ustawy bez sprawdzenia stanu prawnego na dzień sporządzania pisma. Zdarza się również mylenie uchylenia przepisu z jego zmianą: w pierwszym wypadku norma znika, w drugim jedynie otrzymuje nowe brzmienie. Nie należy też zakładać, że uchylenie oznacza zniesienie całej instytucji prawnej, gdyż jej regulacja bywa przenoszona do innych artykułów. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza dotyczącej zdarzeń sprzed nowelizacji, warto skonsultować się z prawnikiem.