Art. 637¹.

Co stanowi przepis

Art. 637[1] KPC wprowadza uproszczoną drogę uzyskania spisu inwentarza spadku. Zgodnie z § 1 wniosek o sporządzenie spisu inwentarza może być zgłoszony nie tylko do sądu spadku, ale również bezpośrednio komornikowi - i to temu komornikowi, który byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku o sporządzeniu spisu. Paragraf 2 nakazuje komornikowi przystąpić do czynności niezwłocznie, bez oczekiwania na orzeczenie sądu, oraz zawiadomić o tym sąd spadku. Sąd spadku wydaje następnie postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza, oceniając dopuszczalność i zasadność wniosku. Jeżeli sąd wniosek oddali albo odrzuci, albo umorzy postępowanie, spis sporządzony już przez komornika nie staje się bezprzedmiotowy - rodzi takie same skutki jak złożenie wykazu inwentarza.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu spadkowym, gdy istnieje potrzeba urzędowego ustalenia składu i wartości majątku spadkowego. Krąg osób uprawnionych do żądania spisu wynika z odrębnych przepisów o spisie inwentarza, a art. 637[1] KPC reguluje jedynie sposób i tryb zgłoszenia takiego żądania. Znaczenie praktyczne ma on przede wszystkim tam, gdzie czas jest istotny: spadkobierca chce szybko poznać stan zadłużenia spadku, wierzyciel obawia się uszczuplenia majątku, a zwłoka mogłaby utrudnić ustalenie składników masy. Warunkiem skorzystania z tej drogi jest skierowanie wniosku do komornika właściwego, czyli tego, który wykonywałby postanowienie sądu spadku.

Przykład

Po śmierci ojca syn dowiaduje się, że w mieszkaniu spadkodawcy znajdują się wartościowe ruchomości, a jednocześnie pojawiają się wierzyciele twierdzący, że zmarły miał niespłacone zobowiązania. Zamiast czekać na rozpoznanie wniosku przez sąd, syn składa wniosek o sporządzenie spisu inwentarza bezpośrednio u komornika działającego przy sądzie spadku. Komornik niezwłocznie przystępuje do czynności, dokonuje oględzin mieszkania, spisuje ruchomości i ustala znane zobowiązania, a o podjęciu czynności zawiadamia sąd spadku, który wydaje postanowienie w tym przedmiocie. Gdyby sąd ostatecznie wniosek odrzucił, sporządzony już dokument nie przepada - wywoła skutki takie jak złożenie wykazu inwentarza.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zgłoszenie wniosku komornikowi zastępuje udział sądu spadku - tak nie jest, sąd i tak wydaje postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu. Drugim jest mylenie spisu inwentarza z wykazem inwentarza: wykaz sporządza sam spadkobierca, spis wykonuje komornik, choć art. 637[1] § 2 KPC zrównuje skutki w opisanej tam sytuacji procesowej. Kolejnym nieporozumieniem jest założenie, że wniosek można złożyć u dowolnego komornika - przepis wskazuje na komornika, który byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku. Wreszcie sam spis nie przesądza o zakresie odpowiedzialności za długi spadkowe; ta wynika ze sposobu przyjęcia spadku i przepisów prawa materialnego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację konkretnego spadkobiercy lub wierzyciela.