Art. 63⁵.

Co stanowi przepis

Art. 63(5) KPC dotyczy sytuacji, w których przepisy odrębne (czyli przepisy spoza Kodeksu postępowania cywilnego) przyznają określonym podmiotom uprawnienie do przedstawienia sądowi poglądu istotnego dla rozpoznawanej sprawy. Chodzi o podmioty, które same nie są stronami ani uczestnikami postępowania, a mimo to mogą zabrać głos w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia. Paragraf 1 nakazuje stosować do nich odpowiednio art. 63 KPC, czyli regulację dotyczącą przedstawiania sądowi poglądu na piśmie. Jednocześnie przepis wprowadza rozwiązanie dalej idące: na wniosek podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie. Paragraf 2 stanowi natomiast, że na wniosek takiego podmiotu sąd udostępnia akta sprawy w zakresie niezbędnym do przedstawienia poglądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy uprawnienie do przedstawienia poglądu wynika z przepisów odrębnych - sam art. 63(5) KPC nie tworzy takiego uprawnienia dla dowolnego podmiotu. Kolejnym warunkiem jest to, aby podmiot nie uczestniczył w sprawie, a więc nie był stroną, interwenientem czy uczestnikiem postępowania nieprocesowego. Przedstawiany pogląd musi być istotny dla sprawy, a nie stanowić ogólnej wypowiedzi niezwiązanej z przedmiotem postępowania. Forma ustna nie przysługuje automatycznie: konieczny jest wniosek podmiotu uprawnionego, a decyzja co do zezwolenia należy do sądu. Podobnie dostęp do akt następuje na wniosek i tylko w zakresie niezbędnym do sformułowania poglądu, co oznacza, że sąd może ograniczyć udostępnianie do wybranych dokumentów.

Przykład

Przed sądem toczy się sprawa cywilna, w której pojawia się zagadnienie budzące wątpliwości w praktyce stosowania prawa w danej dziedzinie. Instytucja, której przepisy odrębne przyznają prawo przedstawiania sądowi istotnego poglądu, składa pismo z takim poglądem, a jednocześnie wnosi o udostępnienie akt w zakresie niezbędnym do zajęcia stanowiska. Sąd udostępnia jej wskazane dokumenty, ograniczając wgląd do tej części materiału, która wiąże się z omawianym zagadnieniem. Instytucja wnosi następnie o możliwość ustnego przedstawienia poglądu, a sąd - uznając, że usprawni to wyjaśnienie sprawy - zezwala na wypowiedź na rozprawie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie podmiotu przedstawiającego pogląd jak strony postępowania. Tak nie jest: podmiot ten nie zgłasza roszczeń, nie składa wniosków dowodowych w swoim interesie i nie przysługują mu uprawnienia procesowe strony. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że pogląd wiąże sąd - sąd samodzielnie ocenia jego znaczenie i nie ma obowiązku przyjęcia zawartej w nim argumentacji. Trzecim błędem jest zakładanie, że wniosek o wypowiedź ustną musi zostać uwzględniony, podczas gdy art. 63(5) § 1 KPC posługuje się sformułowaniem "sąd może zezwolić". Nietrafne jest też oczekiwanie pełnego, nieograniczonego dostępu do akt, ponieważ § 2 wyraźnie zawęża go do zakresu niezbędnego do przedstawienia poglądu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zakres uprawnień w konkretnym postępowaniu.