Art. 63¹.

Co stanowi przepis

Art. 63(1) KPC przyznaje inspektorom pracy szczególne uprawnienia procesowe w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Po pierwsze, inspektor pracy może wytoczyć powództwo na rzecz obywatela, czyli zainicjować proces cywilny, mimo że sam nie jest stroną spornego stosunku prawnego. Po drugie, inspektor pracy może wstąpić do już toczącego się postępowania, i to w każdym jego stadium, a więc również po rozpoczęciu rozprawy czy w postępowaniu odwoławczym. Wstąpienie do sprawy zostało jednak uzależnione od zgody powoda, co oznacza, że osoba dochodząca swoich praw zachowuje kontrolę nad tym, kto po jej stronie występuje w procesie. Przepis realizuje w ten sposób ochronną funkcję prawa pracy, wzmacniając pozycję osoby, która może nie mieć wiedzy ani środków, by samodzielnie prowadzić spór.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zakres przedmiotowy art. 63(1) KPC jest wyraźnie ograniczony do spraw o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Chodzi więc przede wszystkim o sytuacje, w których sporne jest, czy praca była świadczona w ramach stosunku pracy, czy na innej podstawie, na przykład umowy cywilnoprawnej, a także o spory dotyczące rzeczywistej treści łączącego strony zatrudnienia. Przepis nie obejmuje wszystkich spraw z zakresu prawa pracy: nie dotyczy on samodzielnie na przykład typowych sporów o zapłatę wynagrodzenia, jeżeli nie wiążą się z ustaleniem samego stosunku pracy. Uprawnienie przysługuje inspektorom pracy jako organom kontroli przestrzegania prawa pracy, a nie dowolnym podmiotom trzecim. Warunkiem wstąpienia do toczącej się sprawy jest zgoda powoda, natomiast do wytoczenia powództwa na rzecz obywatela przepis takiej zgody wprost nie wymaga.

Przykład

Osoba przez dwa lata wykonywała pracę w sklepie na podstawie kolejnych umów zlecenia, choć miała stałe godziny pracy, wyznaczone stanowisko i podlegała poleceniom kierownika. Podczas kontroli inspektor pracy stwierdza, że sposób wykonywania zadań odpowiada cechom stosunku pracy, a mimo to nie zawarto umowy o pracę. Powołując się na art. 63(1) KPC, inspektor pracy może wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz tej osoby. Gdyby zatrudniony sam wcześniej wniósł pozew, inspektor mógłby zamiast tego wstąpić do sprawy, o ile zatrudniony wyrazi na to zgodę.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że inspektor pracy zastępuje pracownika i staje się właścicielem sporu; w rzeczywistości proces toczy się na rzecz konkretnej osoby, której sytuacja prawna jest przedmiotem rozstrzygnięcia. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że inspektor musi wstąpić do sprawy na każde żądanie zainteresowanego - przepis daje uprawnienie, a nie obowiązek. Nie jest też trafne twierdzenie, że wstąpienie inspektora jest możliwe tylko na początku procesu, skoro przepis wyraźnie mówi o każdym stadium postępowania. Wreszcie sama kontrola inspekcji pracy nie zastępuje wyroku sądu: dopiero sąd rozstrzyga, czy stosunek pracy istniał i jaka była jego treść. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.