Art. 62.

Co stanowi przepis

Art. 62 KPC porządkuje sytuację procesową organizacji pozarządowych, które angażują się w cudzą sprawę cywilną. Paragraf 1 przewiduje, że jeżeli organizacja pozarządowa wytacza powództwo na rzecz osoby fizycznej lub przedsiębiorcy, stosuje się do niej odpowiednio przepisy dotyczące prokuratora wytaczającego powództwo na rzecz oznaczonej osoby, z wyłączeniem art. 58 zdanie drugie. Oznacza to, że organizacja działa we własnym imieniu, lecz na rzecz konkretnego podmiotu, który może wstąpić do sprawy w charakterze powoda i korzystać z praw strony. Paragraf 2 dotyczy innej formy udziału: przystąpienia organizacji do strony w postępowaniu już toczącym się. W takim wypadku odpowiednio stosuje się przepisy o interwencji ubocznej, przy czym ustawodawca wyraźnie wyłącza odpowiednie stosowanie przepisów o współuczestnictwie jednolitym, co ogranicza samodzielność procesową organizacji wobec czynności strony, do której przystąpiła.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wówczas, gdy ustawa dopuszcza udział organizacji pozarządowej w sprawie cywilnej, a organizacja rzeczywiście podejmuje jedną z dwóch form aktywności: wytacza powództwo na rzecz oznaczonej osoby albo przystępuje do strony w trakcie procesu. Art. 62 KPC nie tworzy samodzielnej podstawy takiego udziału - określa jedynie reżim procesowy, według którego ten udział ocenia się. Adresatem ochrony może być osoba fizyczna lub przedsiębiorca, a zakres spraw wynika z odrębnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego regulujących udział organizacji. Odesłanie ma charakter odpowiedni, co oznacza konieczność uwzględnienia różnic między pozycją prokuratora a pozycją organizacji społecznej.

Przykład

Stowarzyszenie zajmujące się ochroną praw konsumentów wytacza powództwo na rzecz konsumentki w sporze z przedsiębiorcą o zwrot świadczenia. Stowarzyszenie występuje jako powód w znaczeniu formalnym, natomiast konsumentka, na rzecz której wytoczono powództwo, może wstąpić do sprawy i wykonywać uprawnienia strony, w tym składać wnioski dowodowe. W innym wariancie proces został już wszczęty przez samą konsumentkę, a organizacja jedynie przystępuje do niej w toku sprawy - wtedy jej pozycję ocenia się według przepisów o interwencji ubocznej. Czynności organizacji nie mogą wówczas pozostawać w sprzeczności z czynnościami strony, do której przystąpiła.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przyjmowanie, że organizacja pozarządowa staje się automatycznie pełnomocnikiem osoby, na rzecz której działa - tak nie jest, są to różne konstrukcje procesowe. Drugim jest przekonanie, że przystępująca organizacja ma pozycję współuczestnika jednolitego i może skutecznie działać wbrew stanowisku strony, co art. 62 § 2 KPC wprost wyklucza. Trzecim nieporozumieniem jest pomijanie wyjątku dotyczącego art. 58 zdanie drugie, który nie znajduje zastosowania do organizacji. Wreszcie sam art. 62 KPC nie przesądza, w jakich kategoriach spraw organizacja może działać - o tym decydują przepisy odrębne. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.