Art. 61.

Co stanowi przepis

Art. 61 KPC określa, kiedy organizacja pozarządowa może działać w procesie cywilnym na rzecz kogoś innego niż ona sama. Zgodnie z § 1 taka organizacja, działając w zakresie swoich zadań statutowych i za pisemną zgodą osoby fizycznej, może wytoczyć powództwo na jej rzecz w sprawach o alimenty, ochronę środowiska, ochronę konsumentów, ochronę praw własności przemysłowej oraz ochronę równości i niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli. Paragraf 2 dopuszcza mniej stanowczą formę zaangażowania: w tych samych kategoriach spraw organizacja może przystąpić do osoby fizycznej w postępowaniu już toczącym się. Paragraf 3 dotyczy przedsiębiorców - organizacja, której przedsiębiorca jest członkiem, może za jego pisemną zgodą wytoczyć powództwo na jego rzecz lub przystąpić do niego w sprawie związanej z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Paragraf 4 nakłada obowiązek formalny: do pozwu lub pisma obejmującego przystąpienie należy dołączyć wyrażoną na piśmie zgodę osoby fizycznej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy warunki: sprawa mieści się w katalogu z § 1 (albo, w przypadku przedsiębiorcy, dotyczy jego działalności gospodarczej), działanie organizacji mieści się w jej zadaniach statutowych, a osoba, na której rzecz organizacja działa, wyraziła zgodę na piśmie. Katalog spraw z § 1 jest zamknięty, więc organizacja nie może na tej podstawie wytoczyć powództwa np. w typowej sprawie o zapłatę z umowy pożyczki między osobami prywatnymi. W przypadku § 3 dodatkowym warunkiem jest członkostwo przedsiębiorcy w danej organizacji. Art. 61 KPC nie pozbawia osoby, na której rzecz toczy się sprawa, jej własnej pozycji procesowej - to nadal ona jest uprawniona z dochodzonego roszczenia.

Przykład

Konsument kupił sprzęt AGD i po odmowie uznania reklamacji zwrócił się do stowarzyszenia zajmującego się statutowo ochroną praw konsumentów. Stowarzyszenie, po uzyskaniu jego pisemnej zgody, wytacza powództwo na jego rzecz przeciwko sprzedawcy i dołącza tę zgodę do pozwu, tak jak wymaga § 4. Gdyby konsument sam wcześniej wniósł pozew, organizacja mogłaby na podstawie § 2 przystąpić do niego w toczącym się już postępowaniu. W obu wariantach beneficjentem ewentualnego zasądzonego świadczenia pozostaje konsument, a nie stowarzyszenie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to przekonanie, że wystarczy ustna prośba lub e-mail - przepis wyraźnie wymaga formy pisemnej i dołączenia zgody do pisma procesowego. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie art. 61 KPC jako podstawy do działania w dowolnej sprawie, podczas gdy katalog z § 1 jest ograniczony. Mylone bywa też wytoczenie powództwa z przystąpieniem - to dwie różne formy udziału organizacji. Nie jest wreszcie tak, że organizacja staje się właścicielem roszczenia; działa na rzecz konkretnej osoby. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.