Art. 600.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 600 KPC reguluje tryb, w jakim sąd opiekuńczy ustanawia kuratora dla osoby niepełnosprawnej. Zasadą wyrażoną w § 1 jest inicjatywa samej osoby zainteresowanej: to ona składa wniosek o ustanowienie kuratora. Wniosek może złożyć również organizacja pozarządowa wymieniona w art. 546 § 3 KPC, ale wyłącznie za zgodą osoby niepełnosprawnej, co podkreśla poszanowanie jej autonomii. Paragraf 2 dopuszcza wyjątkowo działanie sądu z urzędu, gdy stan osoby wyłącza możliwość złożenia wniosku lub wyrażenia zgody, a także w przypadku, o którym mowa w art. 558 § 2 KPC. Kolejne jednostki redakcyjne określają standardy postępowania dowodowego: obowiązkowe wysłuchanie osoby niepełnosprawnej (§ 3), wąski wyjątek od tego obowiązku (§ 4), możliwość zlecenia wywiadu kuratorowi sądowemu (§ 5) oraz zasięgnięcia opinii biegłego psychologa lub innej specjalności (§ 6). Paragraf 7 zawiera delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w rozporządzeniu sposobu przygotowania i warunków wysłuchania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu nieprocesowym przed sądem opiekuńczym, którego przedmiotem jest ustanowienie kuratora dla osoby niepełnosprawnej potrzebującej pomocy w prowadzeniu swoich spraw. Warunkiem uruchomienia postępowania jest co do zasady wniosek osoby niepełnosprawnej albo wniosek uprawnionej organizacji pozarządowej złożony za jej zgodą. Działanie z urzędu jest dopuszczalne tylko w sytuacjach opisanych w § 2, a więc gdy stan osoby uniemożliwia złożenie wniosku lub wyrażenie zgody. Niezależnie od trybu wszczęcia sąd ma obowiązek wysłuchać osobę niepełnosprawną, a jeżeli ma ona złożone potrzeby w komunikowaniu się, wysłuchanie musi być do tych potrzeb dostosowane. Odstąpienie od wysłuchania jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy lekarz potwierdzi brak możliwości jakiegokolwiek porozumienia się z tą osobą.

Przykład zastosowania

Osoba po ciężkim udarze, mająca trudności z mową i poruszaniem się, chce, aby ktoś pomagał jej w załatwianiu spraw urzędowych i bankowych. Składa do sądu opiekuńczego wniosek o ustanowienie kuratora, wskazując, jakich czynności pomoc ma dotyczyć. Sąd wyznacza wysłuchanie i organizuje je z uwzględnieniem potrzeb komunikacyjnych wnioskodawcy, na przykład zapewniając odpowiednie warunki i czas wypowiedzi. Jeżeli wysłuchanie i dokumentacja w aktach nie wystarczą do oceny sposobu funkcjonowania tej osoby, sąd może zlecić kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu, a w razie potrzeby dopuścić dowód z opinii biegłego psychologa.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest utożsamianie kuratora dla osoby niepełnosprawnej z opiekunem osoby ubezwłasnowolnionej; art. 600 KPC dotyczy odrębnej instytucji, opartej co do zasady na woli samej osoby. Mylne jest też przekonanie, że organizacja pozarządowa może złożyć wniosek samodzielnie w każdej sytuacji - potrzebna jest zgoda osoby niepełnosprawnej. Nieporozumieniem bywa również traktowanie wysłuchania jako formalności, którą można pominąć dla wygody sądu; odstąpienie wymaga potwierdzenia lekarskiego. Wreszcie opinia biegłego nie jest obowiązkowa w każdej sprawie - sąd sięga po nią, gdy uzna to za konieczne. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.