Art. 598^11a.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 598(11a) KPC daje sądowi możliwość zarządzenia przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli jest to konieczne do ustalenia miejsca pobytu osoby, która podlega przymusowemu odebraniu. Postanowienie sąd wydaje na wniosek kuratora sądowego i tylko wtedy, gdy istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba ta znajduje się w danym miejscu. Samego przeszukania nie dokonuje kurator, lecz Policja, działając na podstawie postanowienia sądu (§ 2). Postanowienie doręcza się osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone, dopiero w chwili przystąpienia do czynności (§ 3), co ma zapobiec udaremnieniu odebrania. Przepis określa też krąg osób, które mogą być obecne przy czynności, sposób jej przeprowadzenia, obowiązek sporządzenia protokołu przez Policję oraz środek zaskarżenia w postaci zażalenia (§ 9).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja z art. 598(11a) KPC działa wyłącznie w toku wykonywania orzeczenia o przymusowym odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, gdy kurator sądowy nie jest w stanie ustalić, gdzie osoba ta faktycznie przebywa. Przesłanką jest istnienie uzasadnionych podstaw do przypuszczenia, że osoba znajduje się w konkretnym pomieszczeniu lub miejscu - nie wystarczy samo domniemanie czy ogólne podejrzenie. Inicjatywa należy do kuratora sądowego, a decyzję podejmuje sąd w formie postanowienia. Jeżeli osoby, u której dokonuje się przeszukania, nie ma na miejscu, należy przywołać przynajmniej jednego domownika lub inną osobę (§ 5). Czynność musi być prowadzona zgodnie z jej celem, z zachowaniem umiaru i poszanowania godności oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i dolegliwości (§ 6).

Przykład

Sąd orzekł o przymusowym odebraniu dziecka i przekazaniu go rodzicowi uprawnionemu, jednak przy próbie wykonania orzeczenia kurator sądowy nie zastaje dziecka w miejscu jego dotychczasowego pobytu. Kurator ustala, że dziecko może przebywać w mieszkaniu dalszej rodziny, i składa do sądu wniosek o przeszukanie tego lokalu. Sąd, uznając przypuszczenie za uzasadnione, wydaje postanowienie, które Policja doręcza mieszkańcowi lokalu dopiero w momencie przystąpienia do czynności. Przy przeszukaniu obecni mogą być kurator wykonujący postanowienie oraz uprawniony rodzic, a Policja sporządza protokół i przesyła jego odpis sądowi.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że kurator sądowy może samodzielnie przeszukać mieszkanie - czynność tę wykonuje wyłącznie Policja na podstawie postanowienia sądu. Drugim jest oczekiwanie wcześniejszego doręczenia postanowienia; przepis wyraźnie przewiduje doręczenie dopiero w chwili rozpoczęcia czynności. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że postanowienie o przeszukaniu jest niezaskarżalne - zażalenie przysługuje osobom, których prawa zostały naruszone. Warto też pamiętać, że obecność osoby wskazanej przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy nie uniemożliwia to czynności ani nie utrudnia jej w istotny sposób. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza dotyczącej wykonania orzeczeń o kontaktach lub pieczy nad dzieckiem, warto skonsultować się z prawnikiem.