Co stanowi przepis
Art. 598 KPC daje sądowi opiekuńczemu narzędzie dyscyplinujące w postaci grzywny. Zgodnie z § 1 sąd może wymierzyć grzywnę osobie, która uchyla się od objęcia opieki, a więc temu, kto został wyznaczony na opiekuna, lecz unika przyjęcia tej funkcji. Paragraf 2 przewiduje analogiczną sankcję wobec opiekuna już ustanowionego, jeżeli nie wykonuje on zarządzeń sądu opiekuńczego. Przepis zawiera przy tym istotne złagodzenie: jeżeli zarządzenie zostanie wykonane, grzywna jeszcze nieuiszczona może zostać umorzona. Widać zatem, że celem regulacji nie jest karanie jako takie, lecz doprowadzenie do faktycznego objęcia opieki i do realnego wykonywania obowiązków opiekuńczych.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Regulacja z art. 598 KPC znajduje zastosowanie w postępowaniu opiekuńczym, a więc tam, gdzie sąd sprawuje nadzór nad opieką nad małoletnim lub nad osobą, dla której ustanowiono opiekę. Pierwsza sytuacja to bierność osoby wyznaczonej na opiekuna, która mimo wezwania nie stawia się w celu złożenia przyrzeczenia albo w inny sposób odwleka objęcie funkcji. Druga sytuacja dotyczy opiekuna, który już pełni funkcję, ale ignoruje konkretne zarządzenia sądu, na przykład nie składa wymaganych sprawozdań lub nie podejmuje działań nakazanych przez sąd. Grzywna ma charakter fakultatywny - użycie sformułowania "może wymierzyć" oznacza, że sąd ocenia okoliczności i decyduje, czy sankcja jest w danym wypadku potrzebna. Możliwość umorzenia nieuiszczonej jeszcze grzywny dotyczy wyłącznie sytuacji z § 2, czyli wykonania zarządzenia.
Przykład
Sąd opiekuńczy ustanowił opiekuna dla małoletniego i zobowiązał go do złożenia sprawozdania z zarządu majątkiem dziecka w wyznaczonym terminie. Opiekun mimo dwukrotnego wezwania nie składa sprawozdania i nie wyjaśnia przyczyn zwłoki. Sąd, działając na podstawie art. 598 § 2 KPC, wymierza mu grzywnę, aby wymusić wykonanie zarządzenia. Jeżeli opiekun następnie złoży sprawozdanie, zanim grzywna zostanie zapłacona, sąd może ją umorzyć, uznając, że cel dyscyplinujący został osiągnięty.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest traktowanie grzywny z art. 598 KPC jako kary za przestępstwo lub wykroczenie - jest to środek procesowy o charakterze przymuszającym, stosowany w postępowaniu cywilnym. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że wykonanie zarządzenia automatycznie znosi grzywnę; przepis mówi o możliwości umorzenia, i to tylko grzywny jeszcze nieuiszczonej, a decyzja należy do sądu. Trzecim błędem jest zakładanie, że grzywna jest jedynym skutkiem uchylania się od obowiązków - niezależnie od niej sąd opiekuńczy dysponuje innymi środkami nadzoru nad opieką, w tym możliwością zmiany osoby opiekuna. Wreszcie zdarza się mylenie osoby uchylającej się od objęcia opieki z osobą, która przedstawiła sądowi uzasadnione powody zwolnienia jej z tej funkcji - sama prośba o zwolnienie nie jest uchylaniem się.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy grzywna została już nałożona, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
