Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
Orzeczenie co do istoty sprawy może być wydane tylko po przeprowadzeniu rozprawy.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Art. 598(4) KPC formułuje jedną, bardzo konkretną regułę proceduralną: orzeczenie co do istoty sprawy może zapaść wyłącznie po przeprowadzeniu rozprawy. Oznacza to, że sąd nie może rozstrzygnąć zasadniczego przedmiotu postępowania na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie w oparciu o akta i pisma stron oraz uczestników. Przepis ten stanowi wyjątek od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym, w którym sąd co do zasady może rozpoznawać sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli ustawa nie wymaga rozprawy. Konstrukcja tej normy jest kategoryczna - użyto sformułowania "tylko po przeprowadzeniu rozprawy", co nie pozostawia sądowi swobody wyboru formy posiedzenia przy rozstrzyganiu istoty sprawy. Ratio legis jest czytelne: sprawy, których dotyczy ten przepis, ingerują głęboko w sferę życia rodzinnego, dlatego wymagają bezpośredniego kontaktu sądu z uczestnikami i jawnego wysłuchania ich stanowisk.
Art. 598(4) KPC znajduje zastosowanie w ramach postępowania odrębnego, w którym został umieszczony, czyli w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Warunek rozprawy dotyczy wyłącznie orzeczenia co do istoty sprawy, a więc rozstrzygnięcia merytorycznego kończącego postępowanie w danej instancji. Nie obejmuje natomiast rozstrzygnięć wpadkowych, porządkowych czy formalnych, które nadal mogą zapadać na posiedzeniu niejawnym, o ile pozwalają na to inne przepisy. W praktyce oznacza to, że sąd musi wyznaczyć termin rozprawy, prawidłowo zawiadomić uczestników i umożliwić im wypowiedzenie się, zanim wyda postanowienie rozstrzygające o odebraniu osoby. Naruszenie tego wymogu może stanowić uchybienie procesowe podnoszone w środku zaskarżenia.
Rodzic składa wniosek o odebranie małoletniego dziecka, które przebywa u drugiego rodzica wbrew wcześniejszemu rozstrzygnięciu o miejscu pobytu. Sąd opiekuńczy otrzymuje wniosek, odpowiedź drugiego uczestnika oraz dokumentację i teoretycznie mógłby uznać, że materiał jest wystarczający do rozstrzygnięcia bez udziału stron. Art. 598(4) KPC na to nie pozwala - sąd musi wyznaczyć rozprawę, wezwać uczestników i dopiero po jej przeprowadzeniu wydać postanowienie merytoryczne. Jeżeli mimo to rozstrzygnięcie zapadłoby na posiedzeniu niejawnym, uczestnik może powołać się na naruszenie tego przepisu w apelacji.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że wymóg rozprawy odnosi się do wszystkich czynności sądu w sprawie, także zabezpieczających i technicznych - tak nie jest, przepis dotyczy orzeczenia co do istoty. Drugim jest założenie, że nieobecność prawidłowo zawiadomionego uczestnika automatycznie uniemożliwia przeprowadzenie rozprawy i wydanie orzeczenia; przepis wymaga odbycia rozprawy, a nie stawiennictwa wszystkich osób. Trzecie nieporozumienie polega na myleniu rozprawy z posiedzeniem jawnym o innym charakterze - istotne jest to, aby doszło do rozprawy w rozumieniu przepisów procedury. Ponieważ sprawy rodzinne są bardzo zindywidualizowane, w konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Nie, jeśli chodzi o orzeczenie co do istoty sprawy. Art. 598(4) KPC wymaga w takim wypadku przeprowadzenia rozprawy.
Chodzi o rozstrzygnięcie merytoryczne, które odnosi się do zasadniczego przedmiotu postępowania, a nie o decyzje wpadkowe czy porządkowe.
Art. 598(4) KPC odnosi się do orzeczenia co do istoty sprawy. Rozstrzygnięcia o innym charakterze mogą zapadać w trybie przewidzianym dla nich w innych przepisach.
Przepis wymaga przeprowadzenia rozprawy, a nie obecności wszystkich uczestników. Prawidłowe zawiadomienie ma jednak podstawowe znaczenie.
Wydanie orzeczenia merytorycznego bez rozprawy stanowi uchybienie procesowe, które może być podnoszone w środku zaskarżenia. Ocena skutków zależy od okoliczności sprawy.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 598(4)