Art. 598²¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 598[21] KPC zawiera krótką, ale istotną normę odsyłającą o charakterze wyłączającym. Stanowi on, że do spraw uregulowanych w oddziale, w którym przepis ten został umieszczony, nie stosuje się art. 577 KPC. Artykuł 577 KPC wyraża ogólną zasadę postępowania opiekuńczego, zgodnie z którą sąd opiekuńczy może zmienić swoje postanowienie, nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy. Ustawodawca uznał, że ta szczególna elastyczność orzeczeń sądu opiekuńczego nie pasuje do kategorii spraw objętych omawianym oddziałem, dlatego wprost ją wyłączył. W praktyce oznacza to, że orzeczenie wydane w takiej sprawie podlega ogólnym regułom dotyczącym wzruszania orzeczeń, a nie uproszczonemu mechanizmowi zmiany z art. 577 KPC.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 598[21] KPC działa automatycznie, bez potrzeby powoływania się na niego przez uczestników. Przesłanką jego zastosowania jest wyłącznie to, aby dana sprawa mieściła się w zakresie oddziału, którego przepis ten dotyczy. Sąd bierze to wyłączenie pod uwagę z urzędu, oceniając, czy w ogóle jest dopuszczalne rozpoznanie wniosku zmierzającego do zmiany wydanego wcześniej postanowienia w trybie art. 577 KPC. Jeżeli sprawa należy do tego oddziału, argumentacja odwołująca się do dobra osoby, której postępowanie dotyczy, nie stanowi samodzielnej podstawy do zmiany orzeczenia w tym uproszczonym trybie. Nie oznacza to jednak, że orzeczenie jest całkowicie niewzruszalne - pozostają ogólne środki przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego.

Przykład

Załóżmy, że w sprawie należącej do oddziału objętego art. 598[21] KPC sąd wydał postanowienie kończące postępowanie, które stało się prawomocne. Po kilku miesiącach jeden z uczestników składa wniosek o zmianę tego postanowienia, powołując się na to, że okoliczności faktyczne uległy zmianie i przemawia za tym dobro dziecka. Uczestnik opiera wniosek na art. 577 KPC, licząc na szybką korektę orzeczenia przez sąd opiekuńczy. Sąd, stosując art. 598[21] KPC, stwierdzi jednak, że w tej kategorii spraw art. 577 KPC nie znajduje zastosowania, a zatem wniosek nie może zostać uwzględniony na tej podstawie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro sprawa toczy się przed sądem opiekuńczym i dotyczy dziecka, to zawsze można wnosić o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 577 KPC. Art. 598[21] KPC wyraźnie przeczy takiemu założeniu w odniesieniu do spraw z omawianego oddziału. Drugim nieporozumieniem jest odczytywanie tego przepisu jako zakazu jakiejkolwiek kontroli orzeczenia - wyłączenie dotyczy wyłącznie art. 577 KPC, a nie środków zaskarżenia przewidzianych ogólnie. Zdarza się też mylenie wyłączenia z ograniczeniem prawa do sądu, podczas gdy jest to jedynie zabieg techniczny porządkujący tryb postępowania. Ponieważ ocena, czy konkretna sprawa objęta jest tym oddziałem, bywa niejednoznaczna, w sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.