Co dokładnie stanowi przepis
Art. 598[18] KPC zawiera dwie reguły porządkujące postępowanie w sprawach wykonywania kontaktów z dzieckiem. Po pierwsze, w tych sprawach nie stosuje się art. 598[18] KPC odsyłającego wyjątku z art. 570 KPC, czyli zasady, że sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu. Oznacza to, że sąd nie działa tu samodzielnie, lecz dopiero na skutek żądania osoby zainteresowanej. Po drugie, przepis wprost przesądza, że wniosku wymaga także wydanie każdego kolejnego postanowienia przewidzianego w przepisach poprzedzających ten oddział, a więc zarówno postanowienia zagrażającego nakazaniem zapłaty, jak i postanowienia nakazującego zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej. Paragraf 2 nakłada na sąd obowiązek wysłuchania uczestników postępowania przed wydaniem postanowień uregulowanych w tym oddziale.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu dotyczącym wykonywania kontaktów z dzieckiem, a więc wtedy, gdy istnieje już orzeczenie lub ugoda określające kontakty, a jedna z osób nie wykonuje wynikających z nich obowiązków. Przesłanką uruchomienia każdego etapu jest inicjatywa uczestnika, najczęściej rodzica, któremu utrudnia się kontakty, albo osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje. Sąd nie może więc z własnej inicjatywy przejść od etapu zagrożenia nakazaniem zapłaty do etapu nakazania zapłaty. Obowiązek wysłuchania uczestników dotyczy obu etapów i służy ustaleniu, czy do naruszenia obowiązków rzeczywiście doszło oraz z jakich przyczyn. Wysłuchanie nie musi przybierać formy klasycznej rozprawy, ale nie może zostać pominięte.
Przykład
Matka, z którą dziecko mieszka, konsekwentnie nie wydaje dziecka ojcu w terminach określonych w ugodzie sądowej. Ojciec składa wniosek, a sąd - po wysłuchaniu obojga rodziców - wydaje postanowienie zagrażające matce nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde kolejne naruszenie. Gdy mimo tego kolejne spotkania nie dochodzą do skutku, sąd nie zareaguje automatycznie: ojciec musi złożyć następny wniosek o nakazanie zapłaty, wskazując konkretne terminy, w których kontakty się nie odbyły. Dopiero po ponownym wysłuchaniu uczestników sąd wyda postanowienie nakazujące zapłatę.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że po uzyskaniu postanowienia zagrażającego zapłatą sprawa "toczy się sama" i sąd sam nałoży sankcję po kolejnym naruszeniu. Art. 598[18] § 1 KPC wyklucza taki automatyzm, ponieważ każde kolejne postanowienie wymaga odrębnego wniosku. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie wysłuchania uczestników z pełnym postępowaniem dowodowym - sąd ma obowiązek umożliwić wypowiedź, lecz nie prowadzi wówczas sporu o zmianę samych kontaktów. Zdarza się też mylenie tego postępowania z postępowaniem o ustalenie lub zmianę kontaktów, które rządzi się odrębnymi zasadami. Warto również pamiętać, że wyłączenie działania z urzędu nie oznacza, iż sąd opiekuńczy traci możliwość reagowania na dobro dziecka w innych, właściwych do tego postępowaniach. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni stan faktyczny i pomoże sformułować odpowiedni wniosek.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
