Art. 598¹⁷.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 598(17) KPC wprowadza majątkową konsekwencję udaremnienia kontaktu z dzieckiem. Zgodnie z § 1, jeżeli do kontaktu nie doszło wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, sąd opiekuńczy przyznaje uprawnionemu do kontaktu zwrot jego uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, w tym kosztów wskazanych w art. 582(1) § 2 pkt 1. Paragraf 2 nakazuje stosować tę zasadę odpowiednio w sytuacji odwrotnej, to znaczy gdy to uprawniony do kontaktu narusza obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie (§ 3), a postanowienie prawomocne jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności (§ 4), co pozwala skierować je wprost do komornika.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie sytuacji, w których kontakty zostały już określone w orzeczeniu sądu albo w ugodzie zawartej przed sądem lub przed mediatorem. Konieczne jest wykazanie, że kontakt nie doszedł do skutku albo został wykonany niewłaściwie, oraz że przyczyną było zachowanie osoby zobowiązanej. Roszczenie obejmuje jedynie wydatki uzasadnione i realnie poniesione w związku z przygotowaniem kontaktu, a nie zadośćuczynienie za przykrość czy stratę czasu. Sąd opiekuńczy orzeka w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby, która wydatki poniosła. Symetria wynikająca z § 2 oznacza, że sankcja może obciążyć zarówno rodzica sprawującego pieczę, jak i rodzica uprawnionego do kontaktów.

Przykład

Ojciec mieszkający w innym mieście ma orzeczone kontakty w co drugi weekend. Kupuje bilety kolejowe i rezerwuje nocleg, a po przyjeździe okazuje się, że matka bez uzgodnienia wyjechała z dzieckiem i kontakt się nie odbywa. Ojciec składa do sądu opiekuńczego wniosek, dołączając bilety i potwierdzenie rezerwacji. Sąd, ustalając, że kontakt nie doszedł do skutku z przyczyn leżących po stronie matki, może zasądzić od niej zwrot tych uzasadnionych wydatków, a prawomocne postanowienie ojciec skieruje do komornika bez klauzuli wykonalności.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie art. 598(17) KPC jako podstawy odszkodowania za krzywdę lub utracone zarobki - przepis obejmuje wyłącznie wydatki związane z przygotowaniem kontaktu. Drugim jest przekonanie, że wystarczy sama nieobecność dziecka; sąd bada, czy przyczyna leży po stronie osoby zobowiązanej, a nie na przykład w chorobie dziecka. Trzecim nieporozumieniem jest mylenie tej instytucji z zagrożeniem nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej za każde naruszenie, która pełni funkcję przymuszającą i ma odrębną podstawę. Wreszcie strony bywają zaskoczone, że nie trzeba występować o klauzulę wykonalności, oraz że zwrotu można żądać także od rodzica uprawnionego do kontaktów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena przyczyn nieodbycia kontaktu i zakresu wydatków zależy od okoliczności faktycznych.