Art. 598¹⁴.

Co stanowi przepis

Art. 598(14) KPC odnosi się do sytuacji, w której podstawą przymusowego odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką nie jest orzeczenie sądu polskiego, lecz orzeczenie sądu albo innego organu państwa obcego. Zgodnie z § 1 przeprowadzenie takiego odebrania w trybie art. 598(6)-598(12) KPC wymaga uprzedniego stwierdzenia wykonalności orzeczenia zagranicznego. Przepis nakazuje przy tym odpowiednie stosowanie art. 1150-1151(2) oraz art. 1151(4) KPC, czyli regulacji dotyczących wykonalności orzeczeń sądów państw obcych w Polsce. Paragraf 2 przesądza natomiast o właściwości: wniosek, o którym mowa w art. 598(6) KPC, uprawniony składa do sądu, który byłby właściwy w sprawie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Przepis nie tworzy więc nowej podstawy odebrania, lecz określa warunek formalny i sąd, do którego kieruje się wniosek.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wtedy, gdy o pieczy nad dzieckiem lub osobą pozostającą pod opieką rozstrzygnął organ państwa obcego, a orzeczenie to ma być wykonane na terytorium Polski w drodze przymusu. Przesłanką uruchomienia procedury przymusowego odebrania jest stwierdzenie wykonalności orzeczenia zagranicznego, dokonywane według odpowiednio stosowanych przepisów o międzynarodowym postępowaniu cywilnym. Dopiero po spełnieniu tego warunku możliwe jest sięgnięcie do mechanizmów z art. 598(6)-598(12) KPC, w tym udziału kuratora sądowego. Wniosek składa osoba uprawniona na podstawie orzeczenia zagranicznego, a właściwość sądu ustala się tak, jakby sprawa o odebranie toczyła się od początku w Polsce. Przepis nie ma zastosowania, gdy podstawą jest orzeczenie sądu polskiego lub ugoda zawarta przed sądem polskim.

Przykład

Rodzic mieszkający za granicą uzyskał tam orzeczenie ustalające, że dziecko ma pozostawać pod jego pieczą, a drugi rodzic wywiózł dziecko do Polski i odmawia jego wydania. Aby doprowadzić do przymusowego odebrania dziecka w Polsce, uprawniony musi najpierw doprowadzić do stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia, stosownie do art. 598(14) § 1 KPC. Następnie składa wniosek o przymusowe odebranie do sądu, który byłby właściwy w sprawie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej. Dopiero na tej podstawie sąd może zlecić wykonanie odebrania kuratorowi sądowemu w trybie przewidzianym w art. 598(6) i następnych KPC.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że samo posiadanie zagranicznego orzeczenia wystarczy, aby kurator sądowy przystąpił do czynności - art. 598(14) KPC wyraźnie wymaga wcześniejszego stwierdzenia wykonalności. Mylone bywa także stwierdzenie wykonalności z uznaniem orzeczenia, choć są to odrębne kwestie proceduralne. Kolejnym nieporozumieniem jest kierowanie wniosku do dowolnego sądu, podczas gdy § 2 wskazuje sąd, który byłby właściwy w sprawie o odebranie. Warto też pamiętać, że przepisy o międzynarodowym postępowaniu cywilnym stosuje się tu odpowiednio, a nie wprost, co oznacza konieczność uwzględnienia specyfiki spraw opiekuńczych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.