Co dokładnie stanowi przepis
Art. 598(12) KPC formułuje dwie podstawowe reguły postępowania kuratora sądowego przy przymusowym odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Zgodnie z § 1 kurator ma zachować szczególną ostrożność i uczynić wszystko, aby dobro tej osoby nie zostało naruszone, a w szczególności aby nie doznała ona krzywdy fizycznej lub moralnej. Przepis wprost dopuszcza, by kurator w razie potrzeby zażądał pomocy organu opieki społecznej lub innej instytucji powołanej do takich zadań. Paragraf 2 przewiduje natomiast obowiązek wstrzymania się z wykonaniem orzeczenia, jeżeli wskutek jego wykonania dobro dziecka lub podopiecznego miałoby doznać poważnego uszczerbku. Wstrzymanie trwa do czasu ustania zagrożenia, chyba że samo powstrzymanie się od czynności stwarzałoby dla tej osoby poważniejsze zagrożenie niż jej odebranie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma znajduje zastosowanie na etapie wykonawczym, czyli po wydaniu przez sąd orzeczenia nakazującego odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką i po zarządzeniu przymusowego odebrania. Adresatem obowiązków jest kurator sądowy, który dokonuje czynności faktycznych związanych z odebraniem. Przesłanką skorzystania z pomocy instytucji zewnętrznych jest istnienie potrzeby, ocenianej przez kuratora na miejscu, na przykład gdy stan dziecka lub warunki w miejscu pobytu wymagają wsparcia służb pomocy społecznej. Przesłanką wstrzymania czynności jest ryzyko poważnego uszczerbku dla dobra tej osoby, a nie każda trudność organizacyjna czy opór osoby zobowiązanej do wydania dziecka. Kurator musi dokonać oceny porównawczej: czy większe zagrożenie niesie wykonanie orzeczenia, czy jego odroczenie.
Przykład zastosowania
Sąd nakazał odebranie ośmioletniego dziecka i wydanie go rodzicowi, u którego ma ono stale przebywać. Kurator sądowy przybywa pod wskazany adres i zastaje dziecko w stanie wysokiej gorączki, leżące w łóżku, a lekarz stwierdza, że przewożenie w takim stanie jest ryzykowne. W takiej sytuacji kurator, powołując się na art. 598(12) § 2 KPC, może wstrzymać się z wykonaniem orzeczenia do czasu ustania zagrożenia dla zdrowia dziecka. Gdyby jednak okazało się, że pozostawienie dziecka w dotychczasowym miejscu naraża je na jeszcze poważniejsze niebezpieczeństwo, na przykład z uwagi na brak opieki, kurator powinien czynność przeprowadzić i skorzystać z pomocy organu opieki społecznej.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że kurator może dowolnie oceniać zasadność samego orzeczenia sądu - art. 598(12) KPC nie daje mu prawa merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia, lecz jedynie obowiązek reagowania na realne zagrożenie dobra dziecka. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie płaczu, zdenerwowania czy sprzeciwu dziecka jako automatycznej podstawy wstrzymania czynności; przepis mówi o poważnym uszczerbku, a nie o każdej przykrej emocji. Trzeci błąd polega na uznaniu, że wstrzymanie wykonania kończy postępowanie - jest to jedynie odroczenie do czasu ustania zagrożenia. Wreszcie mylne jest przekonanie, że kurator działa zawsze sam; przepis wyraźnie przewiduje możliwość żądania pomocy odpowiednich instytucji. W indywidualnej sprawie dotyczącej odebrania dziecka warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
