Co stanowi przepis
Art. 591 KPC reguluje dwie proste, ale praktycznie istotne czynności związane z ustanowieniem opieki. Zgodnie z § 1, po złożeniu przez opiekuna przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym sąd ten wydaje mu zaświadczenie. Dokument ten stanowi urzędowe potwierdzenie, że dana osoba została ustanowiona opiekunem i objęła swoją funkcję, a więc może działać w imieniu podopiecznego w zakresie wynikającym z przepisów prawa rodzinnego. Paragraf 2 wprowadza obowiązek odwrotny: po zwolnieniu opiekuna z funkcji lub po ustaniu opieki opiekun ma zwrócić sądowi opiekuńczemu otrzymane wcześniej zaświadczenie. Przepis łączy zatem moment rozpoczęcia sprawowania opieki z wydaniem dokumentu, a moment jej zakończenia - z jego zwrotem.
Kiedy ma zastosowanie
Art. 591 KPC znajduje zastosowanie w postępowaniu przed sądem opiekuńczym, po tym gdy sąd ustanowił opiekuna i odebrał od niego przyrzeczenie. Dopiero złożenie przyrzeczenia otwiera drogę do wydania zaświadczenia - przepis wyraźnie wiąże te dwa zdarzenia w tej właśnie kolejności. Drugi paragraf uruchamia się natomiast w dwóch sytuacjach: gdy sąd zwalnia opiekuna z pełnionej funkcji, na przykład na jego wniosek lub z powodu nienależytego wykonywania obowiązków, oraz gdy opieka ustaje z innych przyczyn, na przykład wskutek uzyskania pełnoletności przez podopiecznego albo jego śmierci. W każdym z tych przypadków zaświadczenie traci swoją aktualność i ma wrócić do sądu.
Przykład
Sąd opiekuńczy ustanawia babcię opiekunem małoletniego wnuka, po czym odbiera od niej przyrzeczenie na posiedzeniu. Zgodnie z art. 591 § 1 KPC sąd wydaje jej zaświadczenie, którym babcia posługuje się później w kontaktach ze szkołą, przychodnią czy bankiem, wykazując swoje umocowanie do działania w sprawach wnuka. Gdy wnuk osiąga pełnoletność, opieka ustaje z mocy prawa, a babcia - stosownie do § 2 - powinna zwrócić zaświadczenie sądowi opiekuńczemu. To samo dotyczyłoby sytuacji, w której sąd wcześniej zwolniłby ją z funkcji opiekuna i powierzył opiekę innej osobie.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest traktowanie zaświadczenia jako źródła uprawnień opiekuna. Uprawnienia wynikają z orzeczenia sądu i z przepisów prawa rodzinnego, a zaświadczenie z art. 591 KPC pełni funkcję dowodową - potwierdza fakt, który zaistniał niezależnie od dokumentu. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że po ustaniu opieki dokument można zachować na pamiątkę lub po prostu zniszczyć; przepis nakłada obowiązek zwrotu, aby wyeliminować ryzyko posługiwania się nieaktualnym zaświadczeniem. Zdarza się też mylenie zwolnienia opiekuna z ustaniem opieki - to dwa odrębne zdarzenia, choć skutek w zakresie zwrotu zaświadczenia jest identyczny. Wreszcie warto pamiętać, że przepis nie reguluje samego zakresu obowiązków opiekuna ani nadzoru sądu nad opieką; dotyczy wyłącznie kwestii dokumentu. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy sporach o zakres umocowania opiekuna, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.