Art. 589.

Co stanowi przepis

Art. 589 KPC dotyczy tak zwanej zgody blankietowej, czyli zgody rodziców na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania konkretnej osoby przysposabiającej. Przepis przesądza, że takie oświadczenie rodzice mogą złożyć nie tylko przed sądem prowadzącym sprawę o przysposobienie, lecz także w sądzie opiekuńczym właściwym ze względu na ich miejsce zamieszkania lub pobytu. Ta sama zasada odnosi się do oświadczenia o odwołaniu wcześniej wyrażonej zgody. Paragraf 2 wskazuje minimalną treść oświadczenia: imię i nazwisko dziecka, miejsce jego zamieszkania lub pobytu oraz treść wyrażonej zgody albo jej odwołania. Zgodnie z § 3 sąd opiekuńczy sporządza z przyjęcia takiego oświadczenia protokół, a o odwołaniu zgody czyni dodatkowo wzmiankę w protokole, w którym zgoda została pierwotnie wyrażona. Paragraf 4 nakłada na sąd obowiązek pouczenia o treści art. 211a § 2 Kodeksu karnego i odebrania oświadczenia, że rodzic nie działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy rodzice decydują się na wyrażenie zgody na przyszłe przysposobienie dziecka, nie znając i nie wskazując osoby, która dziecko przysposobi. Znajduje on zastosowanie również wtedy, gdy rodzic zmienia zdanie i chce swoją zgodę odwołać, o ile jest to jeszcze prawnie dopuszczalne na danym etapie. Kluczowe znaczenie ma tu ułatwienie proceduralne: rodzic nie musi jechać do sądu, który będzie orzekał o przysposobieniu, lecz może złożyć oświadczenie w sądzie opiekuńczym swojego miejsca zamieszkania lub pobytu. Art. 589 KPC określa zarazem formalny standard takiej czynności - protokół sądowy, obowiązkowe pouczenie i odebranie oświadczenia o braku motywu majątkowego lub osobistego.

Przykład

Matka nowo narodzonego dziecka mieszka w innym mieście niż sąd, przed którym mogłoby toczyć się przyszłe postępowanie o przysposobienie. Zgłasza się do sądu opiekuńczego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania i składa oświadczenie o wyrażeniu zgody na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej. Sąd odnotowuje imię i nazwisko dziecka, jego miejsce pobytu oraz treść zgody, poucza matkę o treści art. 211a § 2 Kodeksu karnego i odbiera od niej oświadczenie, że nie działa dla korzyści majątkowej ani osobistej. Wszystko to zostaje ujęte w protokole; gdyby matka później odwołała zgodę, w tym samym protokole zostanie uczyniona odpowiednia wzmianka.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że zgoda blankietowa jest nieodwołalna od chwili jej złożenia - art. 589 KPC wprost przewiduje tryb odwołania takiego oświadczenia, choć granice czasowe jego skuteczności wynikają z przepisów prawa rodzinnego. Mylne jest też założenie, że wystarczy oświadczenie złożone pisemnie poza sądem albo przed notariuszem; przepis wymaga przyjęcia oświadczenia przez sąd opiekuńczy i sporządzenia protokołu. Nieporozumieniem bywa również traktowanie pouczenia z § 4 jako czystej formalności - jego celem jest przeciwdziałanie tak zwanemu handlowi dziećmi. Wreszcie zgoda blankietowa nie zastępuje orzeczenia o przysposobieniu, które zapada w odrębnym postępowaniu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.