Co stanowi przepis
Art. 575 KPC jest przepisem odsyłającym. Reguluje on konsekwencje, jakie mogą spotkać uczestnika postępowania nieprocesowego (innego niż osoba, której postępowanie bezpośrednio dotyczy), jeżeli został wezwany do osobistego stawiennictwa przed sądem i się nie stawił. Przepis dzieli te sytuacje na dwie grupy. W sprawach, które mogą być wszczęte z urzędu, do niestawiennictwa uczestnika stosuje się odpowiednio przepisy o skutkach niestawiennictwa świadków. W pozostałych sprawach - a więc w tych, które wszczyna wyłącznie wniosek uprawnionego - zastosowanie znajduje art. 429 KPC, dotyczący skutków niestawiennictwa strony wezwanej do osobistego stawienia się.
Kiedy ma zastosowanie
Przepis dotyczy postępowania nieprocesowego w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli. Warunkiem jego zastosowania jest to, aby sąd wcześniej wezwał uczestnika do osobistego stawiennictwa, a wezwanie zostało mu skutecznie doręczone. Kluczowe znaczenie ma kwalifikacja sprawy: jeżeli może ona zostać wszczęta z urzędu (co jest typowe dla spraw dotyczących władzy rodzicielskiej czy opieki nad małoletnim), reżim jest surowszy i odpowiada temu, który dotyczy świadków, czyli obejmuje między innymi możliwość ukarania grzywną, a w dalszej kolejności także środki przymusu. W sprawach wszczynanych wyłącznie na wniosek odesłanie do art. 429 KPC oznacza łagodniejsze konsekwencje, właściwe dla stron postępowania. Art. 575 KPC nie tworzy więc nowych sankcji, lecz wskazuje, który z istniejących zestawów zasad należy zastosować.
Przykład
Sąd opiekuńczy prowadzi z urzędu postępowanie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim i wzywa do osobistego stawiennictwa babcię dziecka, uczestniczkę postępowania, której wyjaśnienia są istotne dla ustalenia sytuacji rodziny. Kobieta odbiera wezwanie, ale bez żadnego usprawiedliwienia nie przychodzi na rozprawę, przez co posiedzenie trzeba odroczyć. Ponieważ sprawa należy do kategorii mogących być wszczętymi z urzędu, sąd - zgodnie z art. 575 KPC - stosuje wobec niej przepisy o skutkach niestawiennictwa świadków. Gdyby natomiast chodziło o sprawę wszczynaną wyłącznie na wniosek, sąd sięgnąłby po art. 429 KPC.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że uczestnik postępowania nieprocesowego może swobodnie ignorować wezwania sądu, bo nie jest świadkiem. Art. 575 KPC pokazuje, że w określonych sprawach traktuje się go pod tym względem tak jak świadka. Drugie nieporozumienie polega na myleniu wezwania do osobistego stawiennictwa z zawiadomieniem o terminie posiedzenia - to drugie nie rodzi obowiązku obecności. Trzeci błąd to pomijanie usprawiedliwienia nieobecności; należyte i terminowe wykazanie przyczyny niestawiennictwa, na przykład choroby, pozwala uniknąć sankcji. Warto też pamiętać, że sam przepis nie określa wysokości grzywny ani trybu jej nałożenia - wynikają one z przepisów, do których odsyła. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni charakter postępowania i zakres obowiązków uczestnika.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.