Art. 574.

Co stanowi przepis

Art. 574 KPC wyposaża sąd opiekuńczy w narzędzia służące do zapewnienia obecności przed sądem osoby, której postępowanie dotyczy. Zgodnie z § 1 sąd opiekuńczy może nakazać osobiste stawiennictwo osoby pozostającej pod władzą rodzicielską lub opieką, a gdy nakaz ten nie jest wykonywany dobrowolnie, może zarządzić przymusowe sprowadzenie takiej osoby. Paragraf 2 dotyczy sytuacji szczególnej: jeżeli osoba pozostająca pod władzą rodzicielską lub opieką nie ma zdolności do podejmowania czynności w postępowaniu, sąd opiekuńczy może nakazać jej sprowadzenie do sądu pod rygorem grzywny każdemu, u kogo osoba taka przebywa. Adresatem obowiązku jest wówczas nie sama osoba, lecz ten, pod czyją faktyczną pieczą ona się znajduje. Konstrukcja przepisu odzwierciedla opiekuńczy charakter tego postępowania, w którym sąd działa w interesie osoby wymagającej ochrony.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu przed sądem opiekuńczym, a więc tam, gdzie przedmiotem rozpoznania są sprawy dotyczące małoletnich pozostających pod władzą rodzicielską albo osób pozostających pod opieką. Warunkiem sięgnięcia po środki z art. 574 KPC jest uznanie przez sąd, że bezpośredni kontakt z tą osobą jest potrzebny dla prawidłowego rozstrzygnięcia lub dla wykonania orzeczenia. Środek z § 1 kierowany jest do osoby, której obecność jest wymagana, natomiast § 2 przenosi ciężar doprowadzenia na osobę sprawującą faktyczną pieczę, gdy brak jest zdolności do samodzielnego podejmowania czynności procesowych. Grzywna pełni tu funkcję przymuszającą, a nie karną w rozumieniu prawa karnego. Sąd decyduje o zastosowaniu tych środków samodzielnie, w granicach potrzeby wynikającej z konkretnej sprawy.

Przykład

Sąd opiekuńczy prowadzi sprawę dotyczącą sytuacji kilkuletniego dziecka i chce je zobaczyć oraz umożliwić jego zbadanie przez specjalistów. Dziecko nie ma zdolności do podejmowania czynności w postępowaniu, dlatego sąd, działając na podstawie art. 574 § 2 KPC, nakazuje jego sprowadzenie na wyznaczony termin osobie, u której dziecko faktycznie przebywa, zastrzegając rygor grzywny. Jeżeli osoba ta bez usprawiedliwienia nie doprowadzi dziecka, sąd może grzywnę wymierzyć i ponowić nakaz. W innym wariancie, gdy chodzi o osobę pozostającą pod opieką, sąd może wezwać ją do osobistego stawiennictwa, a przy braku reakcji zarządzić przymusowe sprowadzenie na podstawie § 1.

Częste nieporozumienia

Błędem jest traktowanie przymusowego sprowadzenia jako sankcji za nieposłuszeństwo - jego celem jest umożliwienie sądowi kontaktu z osobą, której dotyczy postępowanie. Nietrafne jest też przekonanie, że grzywna z § 2 obciąża osobę pozostającą pod władzą rodzicielską lub opieką; przepis wyraźnie kieruje ją do tego, u kogo osoba ta przebywa. Nie jest wreszcie prawdą, że sąd musi najpierw wyczerpać wszystkie inne środki - art. 574 KPC nie ustanawia sztywnej kolejności, pozostawiając ocenę potrzeby sądowi. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.