Art. 573.

Co stanowi przepis

Art. 573 KPC reguluje pozycję procesową osoby, która pozostaje pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą, w sprawach rozpoznawanych przez sąd opiekuńczy. Zgodnie z § 1 taka osoba ma zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu dotyczącym jej osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że sam fakt podlegania władzy rodzicielskiej, opiece czy kurateli nie pozbawia jeszcze możliwości samodzielnego działania przed sądem w takiej sprawie. Granicą jest brak zdolności do czynności prawnych, a więc sytuacja osoby, która nie ukończyła trzynastu lat albo jest ubezwłasnowolniona całkowicie. Paragraf 2 dodaje, że sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w postępowaniach opiekuńczych, czyli w sprawach dotyczących bezpośrednio osoby pozostającej pod pieczą, a nie wyłącznie jej majątku. Chodzi o postępowania, w których rozstrzyga się o sprawach osobistych, na przykład o sposobie sprawowania pieczy czy o zarządzeniach sądu opiekuńczego wobec dziecka. Warunkiem samodzielnego działania jest posiadanie choćby ograniczonej zdolności do czynności prawnych, a więc co do zasady ukończenie trzynastu lat i brak ubezwłasnowolnienia całkowitego. Ocena względów wychowawczych z § 2 należy do sądu i dokonywana jest indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, dojrzałości i stanu emocjonalnego małoletniego. Sąd może ograniczyć udział jedynie częściowo, na przykład wyłączając obecność dziecka przy określonych czynnościach.

Przykład

Piętnastoletni Jakub pozostaje pod władzą rodzicielską rodziców, którzy toczą spór co do sposobu sprawowania pieczy nad nim. Ponieważ Jakub ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych, na podstawie art. 573 § 1 KPC może samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu dotyczącym jego osoby, w tym składać pisma i wypowiadać się przed sądem. Sąd opiekuńczy uznaje jednak, że obecność chłopca podczas konfrontacyjnego przesłuchania rodziców byłaby dla niego obciążająca i mogłaby pogłębić konflikt lojalnościowy. Powołując się na względy wychowawcze, sąd ogranicza osobisty udział Jakuba do wysłuchania go w odrębnym terminie, w warunkach przyjaznych dziecku.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że dziecko pozostające pod władzą rodzicielską nigdy nie może działać samodzielnie w sądzie - art. 573 KPC wprost przewiduje odwrotną zasadę. Mylące bywa też utożsamianie zdolności z § 1 z pełną samodzielnością procesową w każdej sprawie; przepis dotyczy postępowań odnoszących się do osoby, a nie wszystkich spraw z jej udziałem. Nie jest również prawdą, że ograniczenie udziału na podstawie § 2 pozbawia małoletniego wpływu na wynik sprawy, ponieważ sąd nadal powinien uwzględnić jego stanowisko i dobro. Wreszcie względy wychowawcze nie mogą służyć wygodzie organizacyjnej sądu ani interesom rodziców, lecz muszą być odniesione do sytuacji samego dziecka. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.