Art. 567³.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 567(3) KPC określa dwa podstawowe wymagania proceduralne dotyczące orzekania o separacji w postępowaniu nieprocesowym. Paragraf 1 przesądza, że postanowienie o separacji sąd wydaje dopiero po przeprowadzeniu rozprawy. Oznacza to, że sprawa nie może zostać zakończona wyłącznie na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie złożonych pism czy samego wniosku małżonków. Paragraf 2 nakłada na sąd obowiązek nakłaniania małżonków do pojednania w toku postępowania, a jednocześnie wskazuje, co dzieje się, gdy próba ta jest bezskuteczna: jeżeli pojednanie nie nastąpi, a odroczenie rozprawy nie byłoby celowe, sąd przystępuje do rozpoznania sprawy. Przepis łączy zatem gwarancję bezpośredniego kontaktu sądu z małżonkami z próbą utrzymania małżeństwa.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 567(3) KPC znajduje zastosowanie w sprawach o separację rozpoznawanych w trybie nieprocesowym, czyli tam, gdzie rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia, a nie wyroku. Obowiązek przeprowadzenia rozprawy istnieje niezależnie od tego, jak zgodne jest stanowisko małżonków - sam brak sporu nie zwalnia sądu z wysłuchania stron na rozprawie. Obowiązek nakłaniania do pojednania trwa przez całe postępowanie, a nie ogranicza się do jednego momentu. Przepis pozostawia sądowi ocenę, czy odroczenie rozprawy - na przykład po to, aby dać małżonkom czas na przemyślenie decyzji - byłoby w danej sprawie celowe. Jeżeli sąd uzna, że dalsze odraczanie nie przyniesie rezultatu, przechodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Przykład

Małżonkowie po kilku latach narastających konfliktów składają zgodny wniosek o separację; nie mają wspólnych małoletnich dzieci i deklarują, że decyzja jest przemyślana. Sąd nie może wydać postanowienia „zza biurka" - wyznacza rozprawę i wysłuchuje obojga małżonków. Na rozprawie pyta o przyczyny rozkładu pożycia i podejmuje próbę nakłonienia ich do pojednania, informując o możliwych konsekwencjach separacji. Gdy małżonkowie podtrzymują stanowisko, a sąd uzna, że kolejny termin niczego nie zmieni, przystępuje do rozpoznania sprawy i wydaje postanowienie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zgodny wniosek obojga małżonków pozwala uzyskać separację bez stawiennictwa w sądzie - art. 567(3) § 1 KPC tego nie dopuszcza. Drugim jest traktowanie nakłaniania do pojednania jako czystej formalności; jest to obowiązek sądu, choć jego wynik zależy wyłącznie od woli małżonków. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że sąd musi odraczać rozprawę zawsze, gdy pojednanie się nie powiodło - odroczenie następuje tylko wtedy, gdy sąd uzna je za celowe. Warto też pamiętać, że przepis reguluje sposób procedowania, a nie przesłanki materialne orzeczenia separacji, które wynikają z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.