Co stanowi przepis
Art. 565 KPC wprowadza gwarancję proceduralną w postępowaniach nieprocesowych dotyczących relacji majątkowych i osobistych między małżonkami. Zgodnie z § 1 sąd może rozstrzygnąć o istotnych sprawach rodziny w braku porozumienia małżonków, a także udzielić zezwolenia na dokonanie czynności, do której potrzebna jest zgoda drugiego małżonka lub której drugi małżonek się sprzeciwił, dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek: obowiązek ten odpada, gdy wysłuchanie tego małżonka nie jest możliwe albo nie jest celowe. Paragraf 2 rozciąga tę samą zasadę na nakaz sądu, aby wynagrodzenie za pracę lub inne należności przypadające jednemu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka. Paragraf 3 stosuje regułę z § 1 również do rozstrzygnięcia o wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny oraz do uchylenia postanowienia w tym przedmiocie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się w sprawach ze stosunków między małżonkami, które sąd rozpoznaje w trybie nieprocesowym na wniosek jednego z nich. Warunkiem wydania rozstrzygnięcia jest uprzednie stworzenie drugiej stronie realnej możliwości wypowiedzenia się co do wniosku, czyli zawiadomienie o terminie i umożliwienie przedstawienia stanowiska. Nie chodzi o to, by małżonek faktycznie złożył wyjaśnienia - wystarczy, że sąd stworzył mu taką sposobność, a on z niej nie skorzystał. Odstąpienie od wysłuchania jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest ono niemożliwe (na przykład miejsce pobytu małżonka jest nieznane) albo niecelowe w okolicznościach danej sprawy. Zakres zastosowania obejmuje także uchylenie wcześniejszego postanowienia o wyłączeniu odpowiedzialności za zobowiązania.
Przykład
Małżonkowie są współwłaścicielami mieszkania stanowiącego majątek wspólny. Żona chce je sprzedać, ponieważ potrzebne są środki na leczenie i utrzymanie rodziny, ale mąż odmawia zgody i nie reaguje na próby rozmowy. Żona składa do sądu wniosek o zezwolenie na dokonanie tej czynności bez zgody męża. Sąd, zanim wyda postanowienie, musi zawiadomić męża i umożliwić mu złożenie wyjaśnień, w tym przedstawienie powodów sprzeciwu; dopiero po tym rozstrzyga wniosek co do istoty.
Częste nieporozumienia
Pierwszy błąd to przekonanie, że nieobecność drugiego małżonka blokuje postępowanie - art. 565 KPC wymaga umożliwienia wypowiedzi, a nie jej faktycznego złożenia. Drugi to traktowanie wyjątku "niemożliwe lub niecelowe" jako furtki stosowanej rutynowo; odstępstwo powinno wynikać z konkretnych okoliczności sprawy. Trzeci to założenie, że przepis dotyczy wyłącznie zezwolenia na czynność, podczas gdy obejmuje również nakaz wypłaty wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka oraz sprawy o wyłączenie odpowiedzialności za zobowiązania. Czwarty to mylenie wysłuchania z rozprawą rozdzielczą - art. 565 KPC reguluje jedynie wymóg proceduralny, a nie przesłanki materialne rozstrzygnięcia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
