Art. 564.

Co stanowi przepis

Art. 564 KPC dotyczy sposobu procedowania sądu w sprawach, w których kierownik urzędu stanu cywilnego zgłosił wątpliwości albo odmówił dokonania określonej czynności związanej z zawarciem małżeństwa. Przepis nie tworzy nowych podstaw odmowy - te wynikają z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - lecz przesądza o formie rozpoznania sprawy przez sąd. Zgodnie z jego treścią postanowienie rozstrzygające, czy przedstawiona przez kierownika urzędu stanu cywilnego okoliczność wyłącza zawarcie małżeństwa, a także czy przedstawione okoliczności uzasadniają odmowę wskazanych w punktach 1-5 czynności, sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Chodzi o odmowę przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński, wydania zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, wydania zezwolenia na zawarcie małżeństwa przed upływem terminu z art. 4 KRO, sporządzenia aktu małżeństwa zawartego zgodnie z art. 1 § 2 KRO oraz wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim można zawrzeć małżeństwo. Rozprawa jest tu więc obligatoryjna, a nie pozostawiona uznaniu sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy postępowanie przed urzędem stanu cywilnego zostaje przeniesione na drogę sądową, ponieważ kierownik urzędu powziął wątpliwość co do dopuszczalności zawarcia małżeństwa albo odmówił dokonania jednej z wymienionych czynności. Sprawy te toczą się w trybie nieprocesowym, ale art. 564 KPC wymaga, aby przed wydaniem postanowienia sąd wyznaczył i przeprowadził rozprawę. Rozwiązanie to ma zapewnić zainteresowanym możliwość wypowiedzenia się, przedstawienia dowodów oraz odniesienia się do stanowiska kierownika urzędu stanu cywilnego. Sąd bada wyłącznie to, czy wskazane okoliczności rzeczywiście wyłączają zawarcie małżeństwa lub uzasadniają odmowę czynności.

Przykład

Para planuje ślub cywilny, jednak kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia wydania zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, wskazując na wątpliwości co do stanu cywilnego jednej z osób wynikające z dokumentów zagranicznych. Zainteresowany kieruje sprawę do sądu, aby ten ocenił, czy podniesione okoliczności faktycznie uzasadniają odmowę. Sąd, stosując art. 564 KPC, nie rozstrzyga sprawy wyłącznie na posiedzeniu niejawnym, lecz wyznacza rozprawę, na której wysłuchuje zainteresowanych i przeprowadza dowody z dokumentów. Dopiero po rozprawie wydaje postanowienie, w którym stwierdza, czy odmowa była zasadna.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd rozstrzyga taką sprawę "od ręki", bez posiedzenia - art. 564 KPC wyraźnie wymaga rozprawy. Drugim jest mylenie roli sądu z rolą organu administracyjnego: sąd ocenia zasadność stanowiska kierownika urzędu, a nie zastępuje go w prowadzeniu rejestracji stanu cywilnego. Trzecim nieporozumieniem jest zakładanie, że przepis wymienia przesłanki odmowy - w rzeczywistości odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Warto też pamiętać, że wskazany katalog czynności ma charakter zamknięty i obejmuje pięć sytuacji wymienionych w punktach 1-5. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumenty i okoliczności konkretnego przypadku.