Art. 565¹.

Co stanowi przepis

Art. 565(1) KPC daje sądowi uprawnienie do zarządzenia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez kuratora sądowego w sprawach, o których mowa w art. 565 KPC, czyli w sprawach z zakresu stosunków między małżonkami rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. Celem wywiadu jest, zgodnie z brzmieniem przepisu, ustalenie warunków, w jakich żyją małżonkowie. Ustawodawca posłużył się sformułowaniem "sąd może zarządzić", co oznacza, że jest to uprawnienie fakultatywne, a nie obowiązek sądu w każdej sprawie. Przepis nie uzależnia zarządzenia wywiadu od wniosku uczestnika postępowania, zatem sąd może podjąć taką decyzję również z urzędu, jeżeli uzna to za potrzebne dla wyjaśnienia okoliczności sprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zakres zastosowania art. 565(1) KPC jest wyznaczony odesłaniem do art. 565 KPC - dotyczy on wyłącznie kategorii spraw małżeńskich rozpoznawanych w trybie nieprocesowym, a nie wszystkich postępowań cywilnych. Przesłanką faktyczną skorzystania z tego narzędzia jest potrzeba poznania rzeczywistych warunków życia małżonków, na przykład ich sytuacji bytowej, mieszkaniowej, sposobu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego czy relacji panujących w rodzinie. Sąd sięga po wywiad przede wszystkim wtedy, gdy twierdzenia uczestników są rozbieżne albo gdy same dokumenty i zeznania nie pozwalają na pewne ustalenie stanu faktycznego. Wywiad przeprowadza kurator sądowy, czyli funkcjonariusz sądu, którego sprawozdanie staje się następnie materiałem procesowym podlegającym ocenie sądu.

Przykład

Małżonkowie pozostają w sporze, w którym jedno z nich twierdzi, że drugie nie łoży na utrzymanie rodziny i trwoni wspólne środki, a druga strona zaprzecza i wskazuje, że rodzina żyje na dobrym poziomie. Sąd, rozpoznając sprawę objętą art. 565 KPC, uznaje, że relacje uczestników są całkowicie sprzeczne i wymagają weryfikacji poza salą sądową. Na podstawie art. 565(1) KPC zarządza przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w toku którego kurator odwiedza mieszkanie małżonków, rozmawia z nimi i sporządza sprawozdanie opisujące warunki mieszkaniowe oraz sposób funkcjonowania rodziny. Sprawozdanie kuratora sąd ocenia razem z pozostałym materiałem dowodowym i na tej podstawie buduje ustalenia faktyczne.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że złożenie wniosku o wywiad środowiskowy wiąże sąd - przepis pozostawia tę decyzję uznaniu sądu, który ocenia potrzebę jego przeprowadzenia. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie sprawozdania kuratora jak rozstrzygnięcia sprawy; jest to jedynie źródło informacji, które podlega swobodnej ocenie i może zostać podważone innymi dowodami. Uczestnicy niekiedy zakładają też, że kurator ocenia, kto ma rację w sporze - tymczasem art. 565(1) KPC wyznacza mu wąskie zadanie, jakim jest ustalenie warunków, w jakich żyją małżonkowie. Zdarza się również mylenie tego wywiadu z wywiadem prowadzonym w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej, choć podstawa prawna i cel są tu odrębne. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni znaczenie wywiadu środowiskowego dla konkretnego postępowania.