Art. 561.

Co stanowi przepis

Art. 561 KPC reguluje postępowanie w sprawach o zezwolenie na zawarcie małżeństwa, czyli sytuacje, w których prawo materialne uzależnia możliwość zawarcia związku małżeńskiego od zgody sądu. Paragraf 1 przewiduje, że zezwolenia kobiecie, która nie ukończyła osiemnastu lat, udziela sąd opiekuńczy, i to wyłącznie na jej własny wniosek. Postanowienie o udzieleniu takiego zezwolenia staje się skuteczne dopiero z chwilą uprawomocnienia się, a następnie nie może już zostać zmienione ani uchylone, co zapewnia stabilność sytuacji prawnej przyszłych małżonków. Paragraf 2 dotyczy zezwolenia dla osoby dotkniętej chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym oraz dla osób powinowatych w linii prostej, przy czym również tutaj postępowanie wszczyna wniosek zainteresowanych. Paragraf 3 określa wymogi treści orzeczenia i sposób prowadzenia postępowania dowodowego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy przepisy prawa rodzinnego przewidują przeszkodę małżeńską, którą sąd może uchylić w drodze zezwolenia. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym i zawsze rozpoczyna się od wniosku osoby zainteresowanej, a nie z urzędu. Zgodnie z art. 561 § 3 KPC w postanowieniu należy wskazać konkretną osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte, zezwolenie nie ma więc charakteru ogólnego i nie "przenosi się" na innego kandydata. Przed wydaniem orzeczenia sąd wysłuchuje wnioskodawcę oraz osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte, a w razie potrzeby także osoby bliskie przyszłych małżonków. Gdy wniosek dotyczy osoby dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym, sąd obowiązkowo zasięga opinii biegłego lekarza, w miarę możności psychiatry.

Przykład

Siedemnastoletnia kobieta planuje zawrzeć małżeństwo i składa do sądu opiekuńczego wniosek o zezwolenie, wskazując imiennie przyszłego męża. Sąd wyznacza posiedzenie, na którym wysłuchuje wnioskodawczyni oraz jej partnera, a dodatkowo, uznając to za potrzebne, wysłuchuje rodziców obojga. Po zebraniu informacji sąd wydaje postanowienie, w którego treści wymienia osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte. Dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia zezwolenie staje się skuteczne i może zostać przedstawione w urzędzie stanu cywilnego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wniosek mogą złożyć rodzice małoletniej - z art. 561 § 1 KPC wynika, że postępowanie inicjuje sama zainteresowana. Drugim jest założenie, że zezwolenie działa natychmiast po ogłoszeniu; przepis wyraźnie wiąże skuteczność z uprawomocnieniem się postanowienia. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie zezwolenia jako uniwersalnego, podczas gdy dotyczy ono wyłącznie małżeństwa z osobą wskazaną w orzeczeniu. Wreszcie warto pamiętać, że opinia biegłego lekarza jest wymagana tylko w sprawach dotyczących choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, a nie w każdej sprawie z art. 561 KPC. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena przesłanek zależy od okoliczności konkretnego przypadku.