Art. 558.

Co stanowi przepis

Art. 558 KPC reguluje to, co dzieje się z aktami i informacjami po zakończeniu postępowania o ubezwłasnowolnienie. Paragraf 1 nakłada na sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, obowiązek zarządzenia z urzędu przesłania sądowi opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia. Chodzi więc o czynność podejmowaną automatycznie, bez wniosku uczestników i bez konieczności ich inicjatywy. Paragraf 2 dotyczy sytuacji odwrotnej: gdy wniosek o ubezwłasnowolnienie został oddalony, sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej. Przepis tworzy zatem pomost między postępowaniem rozpoznawczym o ubezwłasnowolnienie a postępowaniem opiekuńczym, w którym ustanawia się opiekuna albo kuratora.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się po zakończeniu sprawy o ubezwłasnowolnienie, przy czym w § 1 kluczowe jest uprawomocnienie się postanowienia - dopiero wtedy odpis trafia do sądu opiekuńczego. Sytuacja z § 1 obejmuje zarówno ubezwłasnowolnienie całkowite, jak i częściowe, ponieważ przepis nie różnicuje tych postaci orzeczenia. Norma z § 2 aktywuje się natomiast wtedy, gdy sąd nie znalazł podstaw do ubezwłasnowolnienia i wniosek oddalił, a mimo to z materiału sprawy wynika, że osoba niepełnosprawna może potrzebować pomocy w prowadzeniu swoich spraw. Wspólnym mianownikiem obu paragrafów jest działanie sądu z urzędu, a nie na żądanie stron. Adresatem informacji jest zawsze sąd opiekuńczy, czyli sąd właściwy do prowadzenia spraw z zakresu opieki i kurateli.

Przykład

Rodzina składa wniosek o ubezwłasnowolnienie całkowite ojca, który po udarze nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw. Sąd okręgowy po przeprowadzeniu dowodów orzeka ubezwłasnowolnienie, a po upływie terminu do zaskarżenia postanowienie staje się prawomocne. Wówczas sąd, nie czekając na żaden wniosek rodziny, zarządza przesłanie odpisu postanowienia do sądu opiekuńczego, który wszczyna postępowanie o ustanowienie opiekuna. Gdyby jednak sąd uznał, że stan ojca nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia, i oddalił wniosek, powinien zawiadomić sąd opiekuńczy o tym, że osoba ta może wymagać kuratora do pomocy w prowadzeniu spraw.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że po prawomocnym ubezwłasnowolnieniu rodzina musi sama składać wniosek do sądu opiekuńczego - art. 558 § 1 KPC przewiduje przekazanie akt informacji z urzędu, choć nie pozbawia to zainteresowanych możliwości wykazywania własnej aktywności. Drugie nieporozumienie polega na utożsamianiu zawiadomienia z § 2 z automatycznym ustanowieniem kuratora; sąd opiekuńczy prowadzi odrębne postępowanie i samodzielnie ocenia, czy kuratela jest potrzebna oraz w jakim zakresie. Bywa też mylnie przyjmowane, że przepis daje podstawę do ubezwłasnowolnienia "tylnymi drzwiami" po oddaleniu wniosku - tak nie jest, kuratela dla osoby niepełnosprawnej jest instytucją odrębną i mniej ingerującą w sferę zdolności do czynności prawnych. Wreszcie warto pamiętać, że odpis przesyła się dopiero po uprawomocnieniu orzeczenia, a nie zaraz po jego ogłoszeniu. W indywidualnej sprawie dotyczącej ubezwłasnowolnienia lub kurateli warto skonsultować się z prawnikiem.