Co stanowi przepis
Art. 556 KPC reguluje wyjątkową sytuację, w której sąd rozpoznający sprawę o ubezwłasnowolnienie może odstąpić od standardowych czynności procesowych wobec osoby, której wniosek dotyczy. Zgodnie z § 1 sąd może zaniechać doręczania jej pism sądowych, wzywania jej na rozprawę oraz jej wysłuchania, jeżeli uzna to za niecelowe ze względu na stan zdrowia tej osoby. Stan zdrowia nie może być ustalony dowolnie - musi wynikać z opinii biegłego lekarza psychiatry lub neurologa oraz psychologa, wydanych po przeprowadzeniu badania. Przepis wprost zastrzega, że zaniechanie nie obejmuje wysłuchania, o którym mowa w art. 547 KPC, czyli obowiązkowego wysłuchania na wstępnym etapie postępowania. Na postanowienie sądu w tej kwestii przysługuje zażalenie. Paragraf 2 uzupełnia tę regulację gwarancją procesową: w razie zastosowania § 1 sąd orzekający ustanawia kuratora dla ochrony praw tej osoby w toku postępowania, chyba że ma ona przedstawiciela ustawowego, który nie jest wnioskodawcą; odpowiednio stosuje się art. 548 § 3 i 4 KPC, a na postanowienie również służy zażalenie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wyłącznie w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie i dopiero wtedy, gdy w aktach znajdują się opinie biegłych wydane po zbadaniu osoby. Kluczową przesłanką jest niecelowość czynności - sąd musi uznać, że doręczenie pisma, wezwanie lub wysłuchanie nie przyniesie efektu procesowego albo byłoby szkodliwe z uwagi na stan zdrowia. Zaniechanie ma charakter fakultatywny, a nie automatyczny: nawet ciężki stan zdrowia nie zwalnia sądu z oceny każdej czynności z osobna. Jeżeli sąd skorzysta z tej możliwości, ustanowienie kuratora staje się co do zasady obowiązkowe, ponieważ osoba pozbawiona bezpośredniego udziału musi mieć zapewnioną reprezentację. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy istnieje przedstawiciel ustawowy niebędący jednocześnie wnioskodawcą, co eliminuje konflikt interesów.
Przykład
Syn składa wniosek o ubezwłasnowolnienie matki, która po udarze przebywa w zakładzie opiekuńczo-leczniczym i pozostaje w stanie uniemożliwiającym kontakt słowny. Biegli psychiatra i psycholog, po zbadaniu matki, stwierdzają w opiniach, że nie jest ona zdolna do świadomego odbioru pism ani do udziału w rozprawie. Sąd, powołując się na art. 556 § 1 KPC, postanawia zaniechać doręczania jej pism i wzywania na rozprawę, a jednocześnie na podstawie § 2 ustanawia dla niej kuratora, ponieważ jedyną osobą mogącą ją reprezentować byłby wnioskodawca. Uczestnicy postępowania mogą zaskarżyć oba postanowienia zażaleniem.
Częste nieporozumienia
Najczęstszy błąd to przekonanie, że zła kondycja zdrowotna sama w sobie pozwala pominąć osobę w postępowaniu - tymczasem konieczne są opinie biegłych po badaniu. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że można pominąć również wysłuchanie z art. 547 KPC, co przepis wyraźnie wyklucza. Mylne bywa też założenie, że kurator zastępuje pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego w każdym zakresie - jego rolą jest ochrona praw w toku tego postępowania. Wreszcie postanowienia wydane na podstawie art. 556 KPC nie są niezaskarżalne: w obu paragrafach przewidziano zażalenie.
W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena przesłanek zależy od okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
