Art. 552.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 552 KPC reguluje wstępny etap postępowania o ubezwłasnowolnienie, czyli sprawdzenie, czy wniosek w ogóle nadaje się do dalszego rozpoznania. Zgodnie z § 1, jeżeli wnioskodawca domaga się ubezwłasnowolnienia z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, sąd jeszcze przed zarządzeniem doręczenia wniosku wzywa - w wyznaczonym terminie - do przedstawienia świadectwa lekarskiego wydanego przez lekarza psychiatrę o stanie psychicznym osoby, której wniosek dotyczy, albo opinii psychologa o stopniu jej niepełnosprawności umysłowej. Gdy podstawą ma być pijaństwo, sąd żąda dodatkowo zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, a przy narkomanii - zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień. Paragraf 2 przewiduje sankcję: sąd odrzuca wniosek, jeżeli jego treść lub dołączone dokumenty nie uprawdopodobniają istnienia choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, a także wtedy, gdy żądane dokumenty nie zostały złożone. Wyjątkiem jest sytuacja, w której złożenie takich dokumentów nie jest możliwe.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w każdej sprawie o ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe, niezależnie od tego, kto złożył wniosek. Kluczowe jest, że mechanizm z art. 552 KPC działa na samym początku postępowania, zanim wniosek zostanie doręczony uczestnikom. Chodzi o ochronę osoby, której wniosek dotyczy, przed wszczynaniem postępowania oczywiście bezpodstawnego, ingerującego głęboko w sferę wolności i godności. Sąd nie bada na tym etapie, czy przesłanki ubezwłasnowolnienia rzeczywiście zachodzą - ocenia jedynie, czy zostały uprawdopodobnione. Zastrzeżenie o niemożliwości złożenia dokumentów obejmuje sytuacje, gdy osoba odmawia badania lub kontakt z nią jest faktycznie wyłączony.

Przykład

Córka składa wniosek o ubezwłasnowolnienie ojca, twierdząc, że od kilku lat cierpi on na postępującą chorobę psychiczną i nie radzi sobie z prowadzeniem własnych spraw. Sąd, zanim doręczy wniosek ojcu i prokuratorowi, wzywa córkę do przedstawienia w wyznaczonym terminie świadectwa lekarza psychiatry o stanie psychicznym ojca. Jeżeli córka złoży takie świadectwo, sprawa toczy się dalej, a sąd zarządza między innymi badanie przez biegłych. Jeżeli natomiast nie złoży żadnego dokumentu i nie wykaże, że jego uzyskanie było niemożliwe, sąd odrzuci wniosek na podstawie art. 552 § 2 KPC.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że świadectwo lekarskie z art. 552 KPC zastępuje opinię biegłych - tak nie jest, bo służy ono wyłącznie wstępnemu uprawdopodobnieniu. Drugim jest mylenie odrzucenia wniosku z jego oddaleniem: odrzucenie ma charakter formalny i nie przesądza o zasadności ubezwłasnowolnienia. Trzecim - założenie, że wystarczy opisowe uzasadnienie wniosku bez jakiejkolwiek dokumentacji medycznej. Wreszcie sama okoliczność nadużywania alkoholu lub środków odurzających nie zwalnia z obowiązku przedstawienia dokumentów wskazanych w § 1. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni komplet dokumentów przed złożeniem wniosku.