Art. 548.

Co stanowi przepis

Art. 548 KPC dotyczy szczególnej instytucji postępowania o ubezwłasnowolnienie, jaką jest doradca tymczasowy. Zgodnie z § 1, jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może ustanowić dla niej doradcę tymczasowego - na wniosek uczestnika postępowania albo z urzędu, zarówno przy wszczęciu, jak i w toku postępowania. Warunkiem jest uznanie przez sąd, że jest to konieczne dla ochrony osoby, której dotyczy wniosek, lub jej mienia. Przepis wprowadza też gwarancję proceduralną: § 2 wymaga, aby przed ustanowieniem doradcy wysłuchać osobę, której wniosek dotyczy. Paragraf 3 wskazuje kolejność preferencji przy wyborze doradcy - przede wszystkim powinien nim zostać małżonek, krewny lub inna osoba bliska, chyba że sprzeciwia się temu dobro tej osoby. Sąd może również, na podstawie § 4, zwrócić się o wskazanie kandydata do organizacji pozarządowej wymienionej w art. 546 § 3 KPC.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie w toczącym się postępowaniu o ubezwłasnowolnienie i tylko wobec osoby pełnoletniej. Nie jest to rozstrzygnięcie o samym ubezwłasnowolnieniu, lecz środek tymczasowy, mający zabezpieczyć interesy uczestnika, zanim sąd wyda orzeczenie co do istoty. Sąd ocenia samodzielnie, czy zachodzi konieczność ochrony osoby lub jej mienia, przy czym inicjatywa może pochodzić od uczestnika postępowania albo od samego sądu. Istotny jest moment skuteczności: według § 5 postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego staje się skuteczne z chwilą doręczenia go osobie, której dotyczy wniosek, a w wypadkach określonych w art. 556 KPC - już z chwilą wydania.

Przykład

Rodzina składa wniosek o ubezwłasnowolnienie starszego mężczyzny, u którego postępuje choroba wpływająca na zdolność podejmowania decyzji. W toku postępowania okazuje się, że mężczyzna zawiera kolejne umowy pożyczki i planuje sprzedaż mieszkania. Córka wnosi o ustanowienie doradcy tymczasowego, wskazując na ryzyko utraty majątku. Sąd wysłuchuje ojca, a następnie ustanawia doradcą tymczasowym właśnie córkę jako osobę bliską, uznając, że nie sprzeciwia się temu dobro uczestnika, a postanowienie doręcza mężczyźnie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie doradcy tymczasowego z opiekunem lub kuratorem ustanawianym po prawomocnym ubezwłasnowolnieniu - to instytucja tymczasowa, funkcjonująca w trakcie postępowania. Drugim jest przekonanie, że sąd musi ustanowić doradcę na każdy wniosek; art. 548 § 1 KPC posługuje się sformułowaniem "może", a decyzja zależy od oceny konieczności ochrony osoby lub mienia. Mylne bywa też pomijanie obowiązku wysłuchania z § 2 oraz zakładanie, że doradcą zostanie osoba obca, podczas gdy przepis daje pierwszeństwo małżonkowi, krewnemu lub innej osobie bliskiej. Wreszcie nie każde postanowienie działa od razu - zasadą jest skuteczność z chwilą doręczenia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.