Art. 546.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 546 KPC określa krąg podmiotów biorących udział w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie. Zgodnie z § 1 uczestnikami z mocy samego prawa, obok wnioskodawcy, są: osoba, której dotyczy wniosek, jej przedstawiciel ustawowy oraz małżonek tej osoby. Oznacza to, że osoby te nie muszą składać żadnego wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie ani wykazywać swojego interesu prawnego - ich status uczestnika wynika wprost z ustawy, a sąd ma obowiązek zapewnić im udział w postępowaniu. Paragraf 2 przewiduje, że postępowanie toczy się z udziałem prokuratora, co stanowi dodatkową gwarancję kontroli nad sprawą dotyczącą tak daleko idącej ingerencji w sferę praw osobistych. Paragraf 3 pozwala natomiast organizacjom pozarządowym, których zadania statutowe obejmują ochronę praw osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochronę praw człowieka, wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w każdej sprawie o ubezwłasnowolnienie prowadzonej w trybie nieprocesowym, niezależnie od tego, czy chodzi o ubezwłasnowolnienie całkowite, czy częściowe. Ma znaczenie już na etapie wstępnego badania wniosku, ponieważ sąd musi ustalić, kto powinien zostać zawiadomiony o terminach posiedzeń i doręczeniach. Znaczenie art. 546 KPC ujawnia się także wtedy, gdy okoliczności zmieniają się w toku sprawy, na przykład gdy ustalone zostaje istnienie przedstawiciela ustawowego lub małżonka, o którym wnioskodawca nie wspomniał. Możliwość wstąpienia organizacji pozarządowej nie jest ograniczona terminem, więc może to nastąpić zarówno przed pierwszą rozprawą, jak i w postępowaniu odwoławczym.

Przykład

Syn składa wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe matki, powołując się na jej stan zdrowia utrudniający prowadzenie spraw majątkowych. Z mocy art. 546 § 1 KPC uczestnikami postępowania stają się automatycznie matka jako osoba, której dotyczy wniosek, oraz jej mąż, choćby żadne z nich nie składało w sprawie pisma. Sąd zawiadamia o sprawie prokuratora, który bierze w niej udział zgodnie z § 2. Fundacja zajmująca się statutowo ochroną praw osób z niepełnosprawnościami zgłasza swój udział po pierwszym posiedzeniu i, na podstawie § 3, przystępuje do postępowania.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że osoba, której dotyczy wniosek, jest tylko "przedmiotem" sprawy i nie ma w niej głosu - w rzeczywistości jest pełnoprawnym uczestnikiem. Mylne jest też założenie, że dorosłe dzieci, rodzeństwo czy dalsi krewni są uczestnikami z mocy prawa; art. 546 § 1 KPC wymienia zamknięty krąg podmiotów. Kolejne nieporozumienie dotyczy roli prokuratora, którego udział nie oznacza automatycznego poparcia wniosku. Nietrafne jest wreszcie przekonanie, że organizacja pozarządowa może wstąpić do sprawy wyłącznie na jej początku - przepis wyraźnie dopuszcza to w każdym stadium postępowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ szczegóły stanu faktycznego mogą wpływać na przebieg postępowania.