Art. 502¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 502(1) Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze została usunięta z tekstu ustawy przez ustawodawcę i w aktualnym brzmieniu Kodeksu nie zawiera żadnej treści normatywnej. W miejscu przepisu pozostawiono jedynie oznaczenie artykułu wraz z adnotacją "(uchylony)", co jest typową techniką legislacyjną: numeracja pozostałych artykułów nie ulega wtedy przesunięciu, a odwołania do dalszych przepisów zachowują spójność. Z uchylonego art. 502(1) KPC nie wynika zatem żadne uprawnienie, żaden obowiązek ani żadna kompetencja sądu. Numer ten pozostaje istotny wyłącznie jako punkt odniesienia historyczny oraz przy analizie stanów prawnych sprzed uchylenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W obecnym stanie prawnym art. 502(1) KPC nie może być samodzielną podstawą czynności procesowej, wniosku, zarzutu ani orzeczenia sądu. Powoływanie się na niego w pismach procesowych jest błędem, który sąd potraktuje jako odwołanie do nieistniejącej normy. Przepis uchylony może natomiast mieć znaczenie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy przepisy przejściowe ustawy nowelizującej nakazują stosowanie dawnego brzmienia Kodeksu do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie zmiany. Po drugie, przy ocenie prawidłowości czynności dokonanych w przeszłości, które podlegają ocenie według stanu prawnego z chwili ich podjęcia. W każdej z tych sytuacji punktem wyjścia jest ustalenie daty uchylenia oraz treści przepisów międzyczasowych.

Przykład

Pełnomocnik przygotowuje pismo w sprawie prowadzonej w postępowaniu upominawczym i sięga po starszy komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, w którym art. 502(1) KPC jest jeszcze omawiany jako obowiązujący. Powołuje ten numer w treści zarzutów, licząc, że sąd zastosuje wskazaną tam regulację. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się jednak, że artykuł został uchylony, a materia, której dotyczył, jest dziś ujęta inaczej lub w ogóle nie jest osobno uregulowana. Prawidłowe działanie polega na ustaleniu, jaki przepis obowiązuje w dacie czynności, i oparciu argumentacji właśnie na nim, a nie na nieaktualnym numerze artykułu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal widnieje w Kodeksie, to przepis w jakiejś formie obowiązuje. Adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim błędem jest automatyczne zakładanie, że uchylenie oznacza likwidację całej instytucji prawnej - często treść przepisu zostaje jedynie przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej lub zmodyfikowana. Trzecim jest pomijanie przepisów przejściowych, które w sprawach w toku mogą nakazywać stosowanie dawnych regulacji. Czwartym - korzystanie z nieaktualnych wydań komentarzy i wzorów pism bez weryfikacji tekstu jednolitego ustawy. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy chodzi o czynności podejmowane w toczącym się postępowaniu, warto skonsultować się z prawnikiem.