Art. 490.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 490 Kodeksu postępowania cywilnego został oznaczony w tekście ustawy jako uchylony. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal figuruje w strukturze kodeksu, ale nie zawiera już żadnej treści normatywnej. Ustawodawca posługuje się taką techniką legislacyjną po to, aby nie przenumerowywać wszystkich kolejnych artykułów po usunięciu jednego z nich. Dzięki temu odwołania do dalszych przepisów zawarte w innych ustawach, w orzeczeniach i w pismach procesowych zachowują aktualność. W praktyce z art. 490 KPC nie da się dziś wywieść żadnego uprawnienia ani obowiązku procesowego, ponieważ norma, która była w nim zawarta, została z systemu prawa usunięta.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 490 KPC nie ma zastosowania do spraw wszczynanych i prowadzonych obecnie. Sąd nie może oprzeć na nim rozstrzygnięcia, a strona nie może skutecznie powołać go jako podstawy wniosku, zarzutu czy środka zaskarżenia. Znaczenie tego oznaczenia jest przede wszystkim historyczne i porządkowe: pozwala odnaleźć miejsce, w którym dawniej znajdowała się określona regulacja, oraz prześledzić zmiany w konstrukcji postępowania cywilnego. Jeżeli w starszym opracowaniu, wzorze pisma albo w dokumentacji sprawy pojawia się odesłanie do tego artykułu, konieczne jest ustalenie, jaka regulacja obowiązuje w tym zakresie dzisiaj i czy materia została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej.

Przykład zastosowania

Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego poradnika i przepisuje z niego formułę powołującą się na art. 490 KPC jako podstawę swojego żądania. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przepis nosi oznaczenie "uchylony" i nie zawiera żadnej treści. Powołanie się na niego nie unieważnia samego pisma, ale nie wywołuje też żadnego skutku prawnego - sąd oceni żądanie według przepisów faktycznie obowiązujących. Właściwym działaniem jest ustalenie, który obecny przepis reguluje daną kwestię, i wskazanie go w piśmie zamiast nieistniejącej już podstawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w kodeksie, to przepis nadal obowiązuje. Adnotacja "uchylony" jednoznacznie temu przeczy i nie jest wyłącznie informacją redakcyjną. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie oznacza zniesienie całej instytucji, której dotyczył - bywa bowiem tak, że regulacja została przeniesiona w inne miejsce ustawy lub zastąpiona rozwiązaniem o zbliżonym celu. Trzecim błędem jest mechaniczne korzystanie z nieaktualnych wzorów pism oraz starszych publikacji bez porównania ich z obowiązującym tekstem jednolitym. Warto też pamiętać, że dla oceny czynności dokonanych w przeszłości może mieć znaczenie stan prawny obowiązujący w dacie tej czynności oraz przepisy przejściowe ustawy nowelizującej.

W konkretnej sprawie, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie właściwej podstawy prawnej lub skutków zmiany przepisów w czasie, warto skonsultować się z prawnikiem.