Art. 489.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 489 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że w aktualnym tekście ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego jednostka redakcyjna oznaczona numerem 489 nie zawiera już żadnej treści normatywnej. W miejscu dawnego brzmienia ustawodawca pozostawił wyłącznie oznaczenie artykułu wraz z adnotacją "(uchylony)". Taka technika legislacyjna jest stosowana świadomie: pozwala zachować ciągłość numeracji całego kodeksu, dzięki czemu kolejne artykuły nie muszą być przenumerowywane, a odesłania zawarte w innych ustawach oraz w orzecznictwie i piśmiennictwie nie tracą czytelności. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 489 KPC nie może być dziś samodzielną podstawą jakiegokolwiek żądania, wniosku ani rozstrzygnięcia sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis uchylony co do zasady nie ma zastosowania do spraw rozpoznawanych według obecnego stanu prawnego. Sąd orzeka na podstawie przepisów obowiązujących, a norma, która została usunięta z tekstu ustawy, przestaje wiązać z chwilą wejścia w życie nowelizacji. Wyjątki mogą wynikać wyłącznie z przepisów przejściowych zamieszczonych w ustawie nowelizującej: to one rozstrzygają, czy do postępowań wszczętych i niezakończonych przed zmianą stosuje się przepisy dotychczasowe, czy nowe. Dlatego ustalenie znaczenia dawnego art. 489 KPC dla konkretnej sprawy wymaga sięgnięcia do tekstu nowelizacji, która ten przepis uchyliła, oraz do wersji archiwalnej kodeksu z odpowiedniej daty. Znaczenie historyczne przepis może mieć również przy analizie starszych rozstrzygnięć i komentarzy, w których do niego odsyłano.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego poradnika, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 489 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przepis ten został uchylony i nie zawiera już żadnej treści. Właściwym krokiem jest ustalenie, czy dawna regulacja została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej kodeksu, zastąpiona odmiennym rozwiązaniem, czy też ustawodawca zrezygnował z niej całkowicie. Dopiero po takim sprawdzeniu można powołać w piśmie aktualną i prawidłową podstawę prawną, zamiast odwoływać się do przepisu, który już nie obowiązuje.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjmowanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w kodeksie, to przepis obowiązuje. Adnotacja "(uchylony)" oznacza wyłącznie zachowanie numeracji, a nie utrzymanie mocy obowiązującej. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie zawsze działa wstecz - o zakresie czasowym decydują przepisy przejściowe, a nie sam fakt uchylenia. Wreszcie mylne jest utożsamianie uchylenia z uznaniem przepisu za niekonstytucyjny; uchylenie to zwykła decyzja ustawodawcy podejmowana w toku nowelizacji. Powoływanie się na art. 489 KPC w aktualnym piśmie procesowym może zostać potraktowane jako oczywista omyłka lub wada konstrukcyjna argumentacji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy dotyczy ona postępowania wszczętego przed nowelizacją, warto skonsultować się z prawnikiem.