Art. 458⁹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 458[9] KPC wprowadza do postępowania cywilnego instytucję umowy dowodowej. Zgodnie z § 1 strony mogą umówić się o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu w sprawie z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy. Paragraf 2 wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności albo zawarcia umowy ustnie przed sądem, a w razie wątpliwości przyjmuje domniemanie, że umowa późniejsza utrzymuje w mocy te postanowienia wcześniejszej, które da się z nią pogodzić. Umowa zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważna (§ 3). Zarzut nieważności lub bezskuteczności takiej umowy trzeba podnieść najpóźniej na posiedzeniu, na którym się na nią powołano, a przy powołaniu w piśmie procesowym - najpóźniej w następnym piśmie albo na najbliższym posiedzeniu (§ 4). Dowód przeprowadzony przed zawarciem umowy nie traci mocy dowodowej (§ 5), sąd nie dopuści z urzędu dowodu wyłączonego umową (§ 6), a fakty, które miały być nim wykazane, może ustalić na podstawie twierdzeń stron, z odpowiednim stosowaniem art. 322 KPC przy ustalaniu rozmiaru świadczenia (§ 7).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, w którym został umieszczony. Umowa dowodowa może dotyczyć wyłącznie sporów wynikających z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy, a więc nie obejmuje wszystkich przyszłych sporów między stronami w sposób nieokreślony. Warunkiem skuteczności jest zachowanie formy z § 2 oraz brak warunku i terminu. Umowa działa następnie w toku procesu: ogranicza inicjatywę dowodową stron i wyłącza możliwość dopuszczenia takiego dowodu przez sąd z urzędu.

Przykład

Dwie spółki zawierają umowę dostawy i w odrębnym dokumencie podpisanym przez obie strony postanawiają, że w ewentualnym sporze z tej umowy nie będzie przeprowadzany dowód z zeznań świadków. Po kilku miesiącach dochodzi do sporu o jakość dostarczonego towaru i sprawa trafia do sądu gospodarczego. Powód wnosi o przesłuchanie świadków obecnych przy odbiorze, a pozwany powołuje się na umowę dowodową w odpowiedzi na pozew. Sąd, uznając umowę za ważną, pominie ten wniosek i nie dopuści takiego dowodu z urzędu, a sporne fakty może ustalić na podstawie twierdzeń stron z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy.

Częste nieporozumienia

Błędem jest sądzenie, że umowa dowodowa pozwala wyłączyć postępowanie dowodowe w ogóle - dotyczy ona jedynie określonych dowodów. Nie jest też prawdą, że zarzut nieważności takiej umowy można podnieść w dowolnym momencie procesu; § 4 zakreśla wyraźne terminy prekluzyjne. Mylące bywa również przekonanie, że umowa działa wstecz i pozbawia mocy dowody już przeprowadzone - § 5 stanowi inaczej. Wreszcie zastrzeżenie warunku lub terminu, często stosowane w praktyce kontraktowej, powoduje nieważność całej umowy dowodowej. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni treść i skuteczność konkretnego postanowienia.