Art. 458¹⁰.

Co stanowi przepis

Art. 458(10) KPC wprowadza zasadę subsydiarności, czyli pomocniczości, dowodu z zeznań świadków. Zgodnie z jego treścią sąd może dopuścić ten dowód jedynie wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w razie ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że zeznania świadków nie są w tym postępowaniu równorzędnym środkiem dowodowym, lecz środkiem sięgającym po pozostałe luki w materiale dowodowym. Pierwszeństwo mają dowody utrwalone, przede wszystkim dokumenty, w tym dokumenty prywatne, wydruki, korespondencja handlowa czy zapisy elektroniczne. Przepis nie zakazuje przesłuchania świadków w sposób bezwzględny, ale uzależnia je od uprzedniego ustalenia, że innymi środkami nie da się wyjaśnić okoliczności istotnych dla wyniku sprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja ta należy do przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych i jest stosowana wyłącznie w tym trybie, a nie w zwykłym procesie cywilnym. Aby sąd sięgnął po zeznania świadków, muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: wyczerpanie innych środków dowodowych albo stwierdzenie, że takich środków w ogóle nie ma, oraz istnienie faktów nadal niewyjaśnionych i jednocześnie istotnych dla rozstrzygnięcia. Ocena, czy dana okoliczność jest istotna, należy do sądu i wiąże się z podstawą faktyczną powództwa oraz zarzutami pozwanego. Fakty drugorzędne, poboczne lub już wykazane dokumentami nie uzasadniają dopuszczenia takiego dowodu. Wniosek dowodowy o przesłuchanie świadka warto zatem uzasadnić, wskazując, dlaczego pozostałe środki okazały się niewystarczające.

Przykład

Przedsiębiorca pozywa kontrahenta o zapłatę za wykonaną usługę transportową. Do pozwu dołącza umowę, zlecenia przewozu, listy przewozowe, faktury oraz wymianę wiadomości e-mail, z których wynika zakres zlecenia i potwierdzenie odbioru towaru. W takiej sytuacji sąd zwykle uzna, że dokumenty wystarczająco wyjaśniają przebieg współpracy, i oddali wniosek o przesłuchanie kierowców. Inaczej byłoby, gdyby strony spierały się o ustne uzgodnienie dodatkowego postoju, którego nie odnotowano w żadnym dokumencie - wtedy zeznania świadków mogą być jedynym sposobem wyjaśnienia tej okoliczności.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że art. 458(10) KPC całkowicie wyklucza świadków w sprawach gospodarczych - tak nie jest, przepis jedynie porządkuje kolejność sięgania po dowody. Drugim nieporozumieniem jest zakładanie, że wystarczy zgłosić świadka bez wyjaśnienia, dlaczego dokumenty nie wystarczają. Strony bywają też zaskoczone, że zaniedbanie gromadzenia dokumentacji w toku współpracy handlowej realnie osłabia ich pozycję procesową. Warto również pamiętać, że przepis dotyczy zeznań świadków, a nie automatycznie każdego innego osobowego środka dowodowego. W indywidualnej sprawie ocena, jakie dowody zgłosić i jak je uzasadnić, wymaga analizy akt, dlatego warto skonsultować się z prawnikiem.