Co stanowi przepis
Art. 458(11) KPC wprowadza szczególne ograniczenie dowodowe w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Zgodnie z jego treścią czynność strony, w szczególności oświadczenie woli lub oświadczenie wiedzy, z którą prawo łączy nabycie, utratę albo zmianę uprawnienia strony w zakresie danego stosunku prawnego, może być wykazana tylko dokumentem w rozumieniu art. 77(3) Kodeksu cywilnego. Dokumentem jest zaś nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią, a więc nie tylko papierowe pismo, lecz także wiadomość elektroniczna, plik czy zapis utrwalony w inny trwały sposób. Przepis przewiduje jeden wyjątek: strona może posłużyć się innymi środkami dowodowymi, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych. Ciężar uprawdopodobnienia takiej przeszkody spoczywa na stronie, która chce od reguły odstąpić.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma z art. 458(11) KPC działa wyłącznie w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Dotyczy ona sytuacji, w których przedmiotem dowodzenia jest sama czynność strony kształtująca stosunek prawny, a nie każdy fakt istotny dla rozstrzygnięcia. Chodzi więc przykładowo o odstąpienie od umowy, wypowiedzenie, potrącenie, uznanie długu, wezwanie do zapłaty, zgłoszenie wady czy udzielenie zgody. Przepis nie zakazuje dowodzenia innymi środkami okoliczności faktycznych, takich jak przebieg wykonania robót, jakość towaru czy rozmiar szkody. Jeżeli jednak strona chce wykazać, że złożyła określone oświadczenie, powinna dysponować jego utrwaleniem.
Przykład
Spółka budowlana twierdzi, że skutecznie odstąpiła od umowy z podwykonawcą z powodu opóźnienia w realizacji prac. Na rozprawie chce to udowodnić zeznaniami kierownika budowy, który wspomina, że oświadczenie o odstąpieniu przekazał ustnie podczas narady. W postępowaniu gospodarczym taki dowód co do zasady nie wystarczy, ponieważ art. 458(11) KPC wymaga dokumentu, na przykład pisma, wiadomości e-mail lub protokołu narady zawierającego treść oświadczenia. Jeżeli spółka wykaże, że dokument został utracony w wyniku zdarzenia od niej niezależnego, na przykład pożaru archiwum, sąd może dopuścić inne środki dowodowe.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest utożsamianie dokumentu z pismem opatrzonym podpisem. Art. 77(3) KC, do którego odsyła komentowany przepis, ujmuje dokument szeroko, więc korespondencja elektroniczna czy wiadomość w komunikatorze również może spełniać ten wymóg. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przepis wyłącza dowód z zeznań świadków w całym postępowaniu gospodarczym, podczas gdy ogranicza go tylko co do czynności kształtujących uprawnienia. Trzecim błędem jest bierne powoływanie się na brak dokumentu bez wykazania obiektywnej przeszkody, co zwykle nie otwiera drogi do innych dowodów. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zgromadzony materiał dowodowy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
