Art. 458⁸.

Co stanowi przepis

Art. 458(8) KPC wprowadza zestaw ograniczeń, które przyspieszają i porządkują przebieg postępowania w sprawach gospodarczych. Zgodnie z § 1 w toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast dotychczasowych ani obok nich, co oznacza, że zakres sporu jest w zasadzie wyznaczony treścią pozwu. Ustawodawca przewidział jednak dwa wyjątki: w razie zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego równowartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenia powtarzające się może rozszerzyć powództwo o świadczenia za kolejne okresy. Paragraf 2 wyłącza stosowanie art. 177 § 1 pkt 5, art. 194-196, art. 198 oraz art. 205 KPC, co eliminuje między innymi przekształcenia podmiotowe po stronie pozwanej i powodowej oraz zawieszenie postępowania z powodu niestawiennictwa stron. Paragraf 3 przesądza, że powództwo wzajemne jest niedopuszczalne, a § 4 nakłada na przewodniczącego i sąd obowiązek prowadzenia czynności tak, aby rozstrzygnięcie zapadło nie później niż sześć miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na pozew.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, a więc wtedy, gdy sprawa została zakwalifikowana do tego trybu i rozpoznaje ją sąd gospodarczy. Działa on od chwili wszczęcia sprawy i obejmuje wszystkie czynności stron zmierzające do zmiany przedmiotowego lub podmiotowego kształtu sporu. Termin sześciomiesięczny z § 4 biegnie od złożenia odpowiedzi na pozew, a jeżeli pismo to było dotknięte brakami - od dnia ich usunięcia; gdy odpowiedzi w ogóle nie złożono, termin liczy się od upływu terminu do jej złożenia. Wyjątki z § 1 wymagają wykazania, że okoliczności rzeczywiście uległy zmianie po wniesieniu pozwu.

Przykład

Spółka handlowa pozywa kontrahenta o wydanie partii maszyn, które zostały zatrzymane mimo zapłaty ceny. W toku procesu okazuje się, że maszyny zostały sprzedane osobie trzeciej i ich wydanie stało się niemożliwe. Powołując się na zmianę okoliczności, powódka może na podstawie art. 458(8) § 1 KPC żądać zamiast wydania rzeczy jej równowartości pieniężnej. Nie może natomiast dołożyć do sprawy zupełnie nowego roszczenia, na przykład o zapłatę kary umownej z innej umowy - takie żądanie musi być dochodzone w odrębnym pozwie.

Częste nieporozumienia

Strony często mylą zakaz nowych roszczeń ze zwykłym doprecyzowaniem żądania lub podwyższeniem kwoty wynikającej z tej samej podstawy faktycznej. Innym błędem jest przekonanie, że pozwany przedsiębiorca może odpowiedzieć powództwem wzajemnym - w postępowaniu gospodarczym jest to wykluczone, a swoje roszczenia może on zgłosić w osobnym procesie lub w drodze zarzutu potrącenia na zasadach ogólnych. Mylące bywa też traktowanie terminu sześciu miesięcy jako gwarancji dla stron; jest to instrukcyjny obowiązek organizacyjny sądu, a jego przekroczenie samo w sobie nie unieważnia orzeczenia. Wreszcie wyłączenie art. 194-196 i art. 198 KPC oznacza, że błędne oznaczenie strony pozwanej trzeba naprawiać nowym pozwem, a nie wezwaniem kolejnego podmiotu do udziału w sprawie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności zmiany żądania zależy od realiów konkretnego procesu.