Art. 458¹⁴.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 458[14] KPC otwiera dział poświęcony postępowaniu odrębnemu w sprawach z udziałem konsumentów i wyznacza granice jego stosowania. Zgodnie z § 1 przepisy tego działu stosuje się w sprawach o roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a także o roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi, pod warunkiem że konsument jest stroną postępowania. Paragraf 2 rozstrzyga zbieg z innymi postępowaniami odrębnymi: przepisy o nich stosuje się tylko w takim zakresie, w jakim nie są sprzeczne z regulacjami działu konsumenckiego, co oznacza pierwszeństwo przepisów chroniących konsumenta. Paragraf 3 przesądza, że utrata przez przedsiębiorcę statusu aktywnego uczestnika obrotu, czyli zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie wyłącza stosowania tych przepisów. Paragraf 4 daje konsumentowi dodatkową możliwość: może on wytoczyć powództwo również przed sąd właściwy dla miejsca swojego zamieszkania, chyba że w danej sprawie właściwość sądu ma charakter wyłączny.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy po jednej stronie sporu występuje konsument, a po drugiej przedsiębiorca, przy czym kierunek roszczenia nie ma znaczenia. Obejmuje więc zarówno pozew konsumenta o zwrot zapłaconej ceny czy odszkodowanie, jak i pozew przedsiębiorcy o zapłatę należności od konsumenta. Kluczowe jest to, aby konsument rzeczywiście był stroną postępowania - jeżeli roszczenie zostało zbyte na rzecz innego podmiotu gospodarczego, sytuacja procesowa może wyglądać inaczej. Art. 458[14] § 3 KPC eliminuje częsty problem praktyczny polegający na tym, że przedsiębiorca wykreśla działalność z rejestru w toku sporu lub tuż przed nim. Reguła z § 4 działa natomiast na etapie wnoszenia pozwu i wpływa na wybór sądu.

Przykład

Konsumentka mieszkająca w Olsztynie kupiła w sklepie internetowym z siedzibą w Krakowie sprzęt AGD, który okazał się wadliwy, a sprzedawca odmówił zwrotu ceny. Na zasadach ogólnych pozew należałoby złożyć według siedziby przedsiębiorcy, jednak art. 458[14] § 4 KPC pozwala jej wytoczyć powództwo przed sądem właściwym dla Olsztyna, czyli miejsca zamieszkania. Gdyby w międzyczasie sprzedawca zamknął działalność gospodarczą, sprawa i tak byłaby rozpoznawana według przepisów działu konsumenckiego, zgodnie z § 3. Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której spór dotyczyłby prawa własności nieruchomości, bo tam właściwość sądu jest wyłączna.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że przepisy działu chronią wyłącznie powoda-konsumenta; w istocie stosuje się je również, gdy to przedsiębiorca pozywa konsumenta. Drugim jest założenie, że wybór sądu według miejsca zamieszkania przysługuje zawsze - § 4 wyraźnie wyłącza sprawy objęte właściwością wyłączną. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że postępowanie konsumenckie wyklucza stosowanie innych postępowań odrębnych, podczas gdy § 2 dopuszcza je w zakresie niesprzecznym z tym działem. Wreszcie zamknięcie firmy przez przedsiębiorcę nie jest sposobem na uniknięcie zaostrzonego reżimu procesowego. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie statusu konsumenta i wyborze sądu, warto skonsultować się z prawnikiem.