Art. 446¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 446[1] Kodeksu postępowania cywilnego zawiera bardzo krótką, ale istotną normę ustrojowo-procesową: sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w składzie jednego sędziego. Przepis nie dotyczy więc treści rozstrzygnięcia ani przesłanek materialnych, lecz wyłącznie tego, ilu sędziów zasiada w składzie orzekającym na etapie postępowania odwoławczego. Norma ta ma charakter bezwzględny w tym sensie, że nie pozostawia stronom możliwości wyboru składu ani wnioskowania o rozpoznanie sprawy przez skład kolegialny. Ustawodawca umieścił ten przepis w części Kodeksu poświęconej postępowaniom odrębnym, co oznacza, że stanowi on regulację szczególną wobec ogólnych zasad dotyczących składu sądu odwoławczego. Zgodnie z regułą, że przepis szczególny wyprzedza przepis ogólny, w zakresie objętym art. 446[1] KPC nie stosuje się odmiennych rozwiązań przewidzianych w przepisach ogólnych o apelacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy sprawa objęta danym postępowaniem odrębnym trafia do sądu drugiej instancji, a więc najczęściej wskutek wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji. Sformułowanie "rozpoznaje sprawę" odnosi się do merytorycznego rozpoznania środka odwoławczego, a nie jedynie do czynności technicznych czy porządkowych. Zastosowanie normy nie zależy od wartości przedmiotu sporu, stopnia zawiłości sprawy ani od tego, czy strony są reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników. Nie ma również znaczenia, czy sprawa była w pierwszej instancji rozpoznawana w składzie jednoosobowym, czy z udziałem ławników - art. 446[1] KPC reguluje wyłącznie etap odwoławczy. O składzie decyduje sąd w ramach czynności organizacyjnych, a strony nie muszą składać w tym zakresie żadnych wniosków.

Przykład

Sąd okręgowy wydał wyrok kończący sprawę w pierwszej instancji, a jedna ze stron złożyła apelację, wskazując na błędną ocenę dowodów i naruszenie przepisów postępowania. Akta trafiają do sądu apelacyjnego, gdzie sprawa zostaje przydzielona jednemu sędziemu. Strona spodziewa się, że rozprawę odwoławczą poprowadzi trzech sędziów, i po otrzymaniu zawiadomienia o terminie pyta, czy nie doszło do pomyłki. W istocie skład jednoosobowy jest tu zgodny z art. 446[1] KPC, a sędzia samodzielnie prowadzi rozprawę, ocenia zarzuty apelacyjne i wydaje wyrok.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skład jednoosobowy w drugiej instancji świadczy o mniejszej wadze sprawy albo o jej uproszczonym rozpoznaniu. Tak nie jest - zakres kognicji sądu odwoławczego i standard rozpoznania apelacji pozostają takie same niezależnie od liczby sędziów. Drugie nieporozumienie polega na uznaniu, że strona może skutecznie domagać się rozpoznania sprawy w składzie trzyosobowym; art. 446[1] KPC nie przewiduje takiego uprawnienia. Wreszcie mylne jest założenie, że przepis ten dotyczy także postępowania kasacyjnego przed Sądem Najwyższym, ponieważ odnosi się on wyłącznie do sądu drugiej instancji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy rozważane jest podniesienie zarzutu nieważności postępowania z uwagi na skład sądu, warto skonsultować się z prawnikiem.