Art. 447.

Co stanowi przepis

Art. 447 KPC rozwiązuje problem procesowy, który powstaje wtedy, gdy sprawa dotycząca małżeństwa ma być rozpoznana już po śmierci osoby, której to małżeństwo dotyczy. Zgodnie z § 1 na wniosek osoby, która po śmierci jednego z małżonków zamierza wytoczyć powództwo o unieważnienie małżeństwa, sąd rejonowy miejsca zamieszkania zmarłego ustanawia kuratora. Kurator ten zajmuje w procesie miejsce zmarłego, ponieważ osoba nieżyjąca nie może być stroną i nie może samodzielnie bronić swoich praw. Jeżeli zmarli obydwoje małżonkowie, przepis wymaga ustanowienia dwóch kuratorów - po jednym dla każdego ze zmarłych. Paragraf 2 nakazuje stosować te same zasady odpowiednio do powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach małżeńskich wskazanych w jego treści, czyli w sprawach o unieważnienie małżeństwa oraz o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa. Warunkiem jest to, że co najmniej jeden z małżonków już nie żyje w chwili, gdy powództwo ma zostać wytoczone. Wniosek o ustanowienie kuratora składa osoba, która zamierza wystąpić z takim powództwem, a więc czynność ta poprzedza wniesienie pozwu. Art. 447 KPC wskazuje również sąd właściwy do ustanowienia kuratora - jest nim sąd rejonowy miejsca zamieszkania zmarłego, a nie sąd okręgowy, przed którym toczy się później sam proces.

Przykład

Po śmierci mężczyzny jego krewny uważa, że zawarte przez niego małżeństwo było dotknięte wadą uzasadniającą jego unieważnienie i chce wystąpić z odpowiednim powództwem. Ponieważ jeden z małżonków nie żyje, krewny musi najpierw złożyć w sądzie rejonowym właściwym według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego wniosek o ustanowienie kuratora. Sąd rejonowy ustanawia kuratora, który następnie występuje w procesie w miejsce zmarłego małżonka. Gdyby w tej samej sytuacji nie żyli już oboje małżonkowie, sąd ustanowiłby dwóch kuratorów, po jednym dla każdego z nich.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że kurator z art. 447 KPC reprezentuje interesy osoby wnoszącej pozew - w rzeczywistości zastępuje on w postępowaniu zmarłego małżonka. Drugim nieporozumieniem jest kierowanie wniosku o ustanowienie kuratora do sądu okręgowego rozpoznającego sprawy małżeńskie, podczas gdy przepis wyraźnie wskazuje sąd rejonowy miejsca zamieszkania zmarłego. Zdarza się także pominięcie zasady, że przy śmierci obojga małżonków konieczne jest ustanowienie dwóch kuratorów, a nie jednego wspólnego. Wreszcie art. 447 KPC nie przesądza samodzielnie, czy powództwo jest dopuszczalne i komu przysługuje legitymacja - reguluje jedynie kwestię reprezentacji zmarłego w procesie, a przesłanki materialne wynikają z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretny stan faktyczny i sposób prowadzenia postępowania.