Art. 44².

Co stanowi przepis

Art. 44² KPC reguluje szczególną sytuację procesową, w której stroną postępowania cywilnego jest Skarb Państwa, a państwową jednostką organizacyjną powiązaną z dochodzonym roszczeniem jest sąd. Przepis przewiduje wówczas obowiązkowe przekazanie sprawy innemu sądowi, aby rozstrzygał ją organ niezwiązany z podmiotem, którego działalności dotyczy spór. Punkt 1 dotyczy przypadku, gdy tą jednostką jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy - sąd ten z urzędu przedstawia akta sądowi nad nim przełożonemu, a ten przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu z sądem przedstawiającym. Punkt 2 obejmuje sytuację, gdy jednostką tą jest sąd przełożony nad sądem właściwym - wtedy sąd właściwy z urzędu przedstawia akta temu sądowi przełożonemu, który przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu, mającemu siedzibę poza obszarem właściwości sądu przekazującego. Mechanizm ten działa z urzędu, bez potrzeby składania wniosku przez stronę.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 44² KPC wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek: stroną postępowania musi być Skarb Państwa, a państwową jednostką organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, musi być sąd. Nie wystarczy zatem sam udział Skarbu Państwa w sprawie ani sam fakt, że pozwanym jest jakikolwiek organ państwowy. Kluczowe jest ustalenie, z działalnością którego sądu wiąże się roszczenie, ponieważ od tego zależy, czy zastosowanie znajdzie punkt 1, czy punkt 2 przepisu. Przepis nie pozostawia sądowi swobody - obowiązek przedstawienia akt powstaje z urzędu, gdy tylko powiązanie zostanie stwierdzone. Sąd, któremu sprawa zostaje przekazana, prowadzi ją następnie na zasadach ogólnych.

Przykład

Osoba fizyczna wnosi powództwo przeciwko Skarbowi Państwa, wskazując, że szkoda powstała w związku z działalnością konkretnego sądu rejonowego, który zarazem byłby właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy. W takiej sytuacji ten sąd rejonowy nie rozpoznaje sprawy sam, lecz z urzędu przedstawia akta sądowi okręgowemu jako sądowi nad nim przełożonemu. Sąd okręgowy przekazuje następnie sprawę innemu sądowi rejonowemu, równorzędnemu z sądem, który akta przedstawił. Gdyby natomiast roszczenie wiązało się z działalnością samego sądu okręgowego przełożonego nad sądem właściwym, sprawa trafiłaby do innego sądu równorzędnego z sądem przedstawiającym, położonego poza obszarem właściwości sądu przekazującego.

Częste nieporozumienia

Strony niekiedy sądzą, że przekazanie sprawy na podstawie art. 44² KPC wymaga złożenia wniosku lub jest formą wyłączenia sędziego - tymczasem jest to odrębny mechanizm dotyczący całego sądu i działający z urzędu. Innym błędem jest przyjmowanie, że przepis obejmuje każdą sprawę z udziałem Skarbu Państwa, podczas gdy konieczne jest powiązanie roszczenia z działalnością sądu. Mylone bywają także oba punkty przepisu, choć różnią się one tym, który sąd przedstawia akta i czy nowy sąd musi mieć siedzibę poza obszarem właściwości sądu przekazującego. Nie należy również zakładać, że przekazanie zmienia zakres rozpoznania sprawy - zmienia się jedynie sąd ją prowadzący. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.