Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
§ 1.Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
§ 2.O przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy.
Zapytaj o orzecznictwo do art. 44(1) KPC
Odpowiedź z cytowanymi sygnaturami, do sprawdzenia w źródle.
Art. 44[1] KPC wprowadza szczególny mechanizm zmiany sądu rozpoznającego sprawę cywilną. Zgodnie z § 1 Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, czyli sądowi tego samego szczebla (rejonowemu zamiast rejonowego, okręgowemu zamiast okręgowego). Warunkiem takiego przekazania jest to, aby wymagało tego dobro wymiaru sprawiedliwości, przy czym ustawodawca wskazuje przykładowo jedną okoliczność: wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Użycie zwrotu "w szczególności" oznacza, że jest to wyliczenie otwarte, a inne sytuacje również mogą uzasadniać przekazanie. Paragraf 2 określa, kto może zainicjować tę procedurę: z wnioskiem o przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy, a więc ten sąd, przed którym sprawa się toczy zgodnie z przepisami o właściwości.
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd właściwy formalnie może sprawę rozpoznać, lecz zachodzą okoliczności podważające zewnętrzne zaufanie do bezstronności tego sądu jako instytucji. Nie chodzi tu o wątpliwości co do konkretnego sędziego, bo tym zajmują się przepisy o wyłączeniu sędziego, lecz o sytuację dotyczącą całego sądu. Kluczowe znaczenie ma perspektywa obserwatora zewnętrznego: liczy się to, jak rozpoznanie sprawy przez dany sąd może być odbierane społecznie. Inicjatywa należy do sądu właściwego, a decyzję podejmuje Sąd Najwyższy, który ocenia, czy dobro wymiaru sprawiedliwości rzeczywiście przemawia za przekazaniem. Sprawa może trafić wyłącznie do sądu równorzędnego, co oznacza, że mechanizm z art. 44[1] KPC nie służy do zmiany szczebla sądu ani do obchodzenia zasad właściwości rzeczowej.
Przed sądem okręgowym toczy się sprawa o odszkodowanie, w której stroną pozwaną jest podmiot ściśle powiązany zawodowo lub organizacyjnie z tym właśnie sądem, na przykład jego wieloletni pracownik zajmujący eksponowane stanowisko. Choć żaden z sędziów nie ma osobistego interesu w rozstrzygnięciu, sytuacja wywołuje w lokalnej społeczności i w mediach wątpliwości, czy sąd rozpozna sprawę w pełni bezstronnie. Sąd okręgowy, dostrzegając to ryzyko, występuje do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy. Sąd Najwyższy, uznając, że wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego jest istotny, przekazuje sprawę innemu sądowi okręgowemu.
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wniosek o przekazanie sprawy na podstawie art. 44[1] KPC może złożyć strona postępowania. Przepis wyraźnie stanowi, że o przekazanie występuje sąd właściwy, choć strona może oczywiście zwracać uwagę sądu na okoliczności uzasadniające taki krok. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie tej instytucji z wyłączeniem sędziego - to odrębne rozwiązania o innych przesłankach i innym trybie. Nie należy też traktować art. 44[1] KPC jako sposobu na wybór dogodniejszego sądu, ponieważ o przekazaniu decyduje wyłącznie Sąd Najwyższy i tylko w razie stwierdzenia, że wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Zgodnie z § 2 z wnioskiem o przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy, czyli ten, przed którym sprawa się toczy. Przepis nie przyznaje takiego uprawnienia stronom postępowania.
Wyłącznie do sądu równorzędnego z sądem występującym, czyli sądu tego samego szczebla. Przepis nie służy zmianie właściwości rzeczowej ani przekazaniu sprawy sądowi wyższej instancji.
Wyłączenie sędziego dotyczy konkretnej osoby orzekającej i jej bezstronności. Art. 44[1] KPC odnosi się natomiast do sytuacji, w której wątpliwości dotyczą całego sądu i jego społecznego postrzegania.
Decyzję podejmuje Sąd Najwyższy. Ocenia on, czy dobro wymiaru sprawiedliwości, w tym wzgląd na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego, uzasadnia przekazanie sprawy.
Strona nie ma uprawnienia do złożenia wniosku, ale może wskazywać sądowi okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają wystąpienie do Sądu Najwyższego. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
PrawMi odpowiada z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń.
Zapytaj o art. 44(1)