Art. 43.

Co stanowi przepis

Art. 43 KPC reguluje sytuacje, w których w tej samej sprawie cywilnej właściwy może być więcej niż jeden sąd. Zgodnie z § 1, jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów, prawo wyboru między nimi należy do powoda, czyli do osoby wnoszącej pozew. Ta sama zasada obowiązuje wtedy, gdy powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, a według przepisów o właściwości ogólnej dla każdej z nich właściwy jest inny sąd - powód nie musi wtedy dzielić sprawy ani szukać jakiegoś nadrzędnego kryterium, lecz sam decyduje, do którego z tych sądów skieruje pozew. Paragraf 2 rozszerza tę regułę na przypadek, w którym podstawą oznaczenia właściwości jest położenie nieruchomości, a nieruchomość leży w okręgach kilku sądów. Przepis ma więc charakter porządkujący: usuwa wątpliwość, kto rozstrzyga o wyborze, i przesądza, że jest to powód.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 43 KPC znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy z innych przepisów o właściwości wynika, że kompetentny jest więcej niż jeden sąd. Może to być efekt zbiegu właściwości ogólnej i przemiennej, wielości pozwanych mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w różnych okręgach albo położenia nieruchomości na obszarze kilku okręgów sądowych. Przepis nie tworzy samodzielnie właściwości żadnego sądu - jedynie wskazuje, komu przysługuje wybór spośród sądów już właściwych. Nie stosuje się go tam, gdzie ustawa przewiduje właściwość wyłączną, ponieważ wtedy nie ma pola do wyboru. Wybór dokonywany jest w praktyce przez samo wskazanie sądu w pozwie i co do zasady wiąże powoda na dalszym etapie postępowania.

Przykład

Przedsiębiorca chce pozwać o zapłatę dwóch dłużników solidarnych: jeden mieszka w Krakowie, drugi w Gdańsku. Według przepisów o właściwości ogólnej dla pierwszego właściwy byłby sąd krakowski, dla drugiego gdański. Na podstawie art. 43 § 1 KPC powód sam decyduje, czy pozew wniesie do sądu w Krakowie, czy w Gdańsku, i może kierować się wygodą, kosztami dojazdu czy praktycznymi względami dowodowymi. Podobnie będzie, gdy spór dotyczy działki przecinającej granicę dwóch okręgów sądowych - wówczas na podstawie § 2 powód wybiera jeden z sądów, w których okręgu nieruchomość jest położona.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że art. 43 KPC pozwala pozwać kogokolwiek przed dowolny sąd w Polsce. Tak nie jest: wybór ogranicza się do sądów, które i tak są właściwe według innych przepisów. Drugim nieporozumieniem jest uznawanie, że prawo wyboru przysługuje także pozwanemu - przepis wyraźnie przyznaje je powodowi. Nie należy też zakładać, że wybór można dowolnie zmieniać w toku sprawy ani że wyłącza on badanie właściwości przez sąd z urzędu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić, który sąd rzeczywiście jest właściwy.